ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Ngày 26/1, truyền thông Mỹ cho biết, Nhóm Tác chiến Tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ đã đến Trung Đông và đang tiến hành các hoạt động trong khu vực chịu trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng xác nhận rằng đang “có một hạm đội lớn ở gần Iran”. Động thái này làm dấy lên lo ngại về một cuộc tấn công của Mỹ vào Iran và phản ứng của Iran trước áp lực quân sự từ Mỹ.

Mỹ triển khai lực lượng quy mô lớn đến Trung Đông

Theo tờ Washington Post ngày 27/1, Nhóm Tác chiến Tàu sân bay USS Abraham Lincoln vẫn chưa tiến vào khu vực có thể tấn công Iran một cách hiệu quả, nhưng dự kiến sẽ được triển khai đến Vịnh Oman hoặc phía bắc Biển Ả Rập trong vài ngày tới.

Còn tờ New York Times dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết nếu Nhà Trắng ra lệnh tấn công Iran, về mặt lý thuyết, nhóm tác chiến tàu sân bay có thể tiến hành các hoạt động quân sự "trong vòng một hoặc hai ngày".

Theo thông tin công khai, Tàu sân bay USS Abraham Lincoln có thể chở khoảng 90 máy bay, bao gồm máy bay chiến đấu tàng hình F-35 và F/A-18. Ba tàu khu trục thuộc nhóm tác chiến của tàu sân bay đều được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk có khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ địch. Theo hãng thông tấn AP, quân đội Mỹ hiện có hai tàu khu trục đóng tại vùng Vịnh và ba tàu chiến ven biển được triển khai tại một căn cứ hải quân ở Bahrain.

Về không quân, các báo cáo cho thấy, các phi đội máy bay chiến đấu F-35A, F-15E và F-16 của Không quân Mỹ đã được triển khai đến Trung Đông. Không quân Mỹ ngày 25/1 thông báo sẽ tiến hành các cuộc tập trận sẵn sàng chiến đấu kéo dài vài ngày ở Trung Đông, nhằm chứng minh khả năng triển khai và duy trì sức mạnh không quân của quân đội Mỹ trong khu vực.

Ngoài ra, các nhà phân tích nghiên cứu dữ liệu chuyến bay đã lưu ý rằng, hàng chục máy bay vận tải quân sự của Mỹ gần đây đã bay đến Trung Đông. Truyền thông Mỹ suy đoán rằng, những máy bay vận tải này có thể đang vận chuyển hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD đến Trung Đông. Hãng thông tấn Sputnik của Nga, trích dẫn dữ liệu từ trang web radar chuyến bay 24 giờ, hôm 26/1 cho biết ít nhất ba máy bay quân sự của Mỹ đã được chuyển từ các căn cứ ở Đức đến Trung Đông trong hai ngày trước đó, bao gồm một máy bay tiếp nhiên liệu KC-135R và hai máy bay vận tải C-17.

Các nhà phân tích quân sự cho rằng, các lựa chọn vũ khí của Mỹ để tấn công Iran bao gồm tên lửa hành trình Tomahawk phóng từ tàu nổi và tàu ngầm, cũng như nhiều loại tên lửa không đối đất phóng từ máy bay chiến đấu và máy bay không người lái.

Ba hướng tiếp cận của Iran

Sau cảnh báo của Mỹ về việc triển khai tàu chiến đến khu vực, phía Iran tuyên bố rằng, tàu sân bay này "sẽ không làm lung lay quyết tâm bảo vệ đất nước của Iran" và cũng sẽ không làm giảm khả năng tự vệ của Iran. Một quan chức cấp cao của Iran cho biết, Iran sẽ coi bất kỳ cuộc tấn công nào "như một cuộc chiến tranh toàn diện chống lại mình". Hiện Iran đang chuẩn bị sẵn sàng trên 3 phương diện để ứng phó với bất cứ nguy cơ nào có thể xảy ra.

Ngày 27/1, Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh rằng, lực lượng vũ trang Iran sẽ đáp trả bằng toàn bộ sức mạnh đối với bất kỳ hành động gây hấn nào.

Về mặt quân sự, Iran tuyên bố đang ở trạng thái "sẵn sàng chiến đấu tối đa". Người phát ngôn của Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran tuyên bố, nếu Mỹ phát động bất kỳ hành động gây hấn nào, Iran sẽ sử dụng tên lửa đạn đạo để nhắm mục tiêu vào các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông.  Vào tháng 6/2025, một cuộc tấn công của Israel vào Iran đã châm ngòi cho một cuộc chiến kéo dài 12 ngày, trong đó Mỹ đã ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran. Để đáp trả, Iran đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo vào căn cứ quân sự của Mỹ ở Al Udeid, Qatar.

Các chuyên gia quân sự tin rằng, khả năng tên lửa đạn đạo của Iran thuộc hàng tốt nhất ở Trung Đông, với tầm bắn về cơ bản bao phủ tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực. Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin vào thời điểm đó rằng trong cuộc xung đột giữa Iran và Israel năm ngoái, Iran đã phóng ba tên lửa đạn đạo tiên tiến, trong đó có tên lửa siêu thanh Conqueror-1, lần đầu tiên trong chiến đấu và đã thành công vượt qua sự đánh chặn của Israel. Các nhà phân tích của Mỹ tin rằng, hạm đội máy bay không người lái lớn của Iran cũng có thể gây ra mối đe dọa cho các tàu chiến của Mỹ như tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Ngoài ra, Iran cũng có thể sẽ đóng cửa eo biển Hormuz.

Về mặt ngoại giao, Iran đang tích cực tìm kiếm sự ủng hộ quốc tế. Ngoại trưởng Iran gần đây đã có cuộc gặp với các quan chức cấp cao từ một số quốc gia, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực, đồng thời tái khẳng định cam kết của Iran trong việc giải quyết những khác biệt thông qua đối thoại và đàm phán. Các báo cáo cho thấy Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman đều đã tham gia vào các hoạt động hòa giải ngoại giao để đối phó với căng thẳng Mỹ-Iran, trong khi Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và các nước khác kêu gọi Mỹ kiềm chế. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cảnh báo các thế lực bên ngoài không nên cố gắng thúc đẩy "thay đổi chế độ" ở Iran, đồng thời kêu gọi Mỹ "đừng để Iran trở thành một Venezuela thứ hai".

Về mặt đối nội, Iran đang nỗ lực ổn định tình hình trong nước, duy trì sự thống nhất và đoàn kết chống lại các mối đe dọa từ bên ngoài. Chính phủ Iran gần đây đã cam kết cải thiện đời sống người dân, công bố các biện pháp như tăng trợ cấp mua sắm, đồng thời kiềm chế tình trạng bất ổn bạo lực. Sau cuộc biểu tình, trật tự xã hội tại Iran đã được khôi phục trong những ngày gần đây.

Mục đích thật sự của Mỹ

Mặc dù tăng cường áp lực quân sự lên Iran, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump lại tuyên bố rằng, ngoại giao vẫn là một lựa chọn chính sách. Các quan chức cấp cao của Mỹ cũng tiết lộ rằng, Nhà Trắng "sẵn sàng" đàm phán với Iran. Điều này khiến nhiều người đặt ra câu hỏi về mục đích thực sự của Mỹ khi triển khai quân đội đến Trung Đông? Và liệu có phải Mỹ vẫn có những lo ngại chiến lược liên quan đến hành động quân sự chống lại Iran?

Các nhà phân tích từ nhiều quốc gia đã đưa ra nhiều ý kiến khác nhau về các mục tiêu chiến lược của Mỹ khi triển khai lực lượng đến Trung Đông và tác động khác nhau của các hoạt động này.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng, hành động của Mỹ nhằm vào Iran có thể không phải là một “chiến dịch quân sự trực tiếp”, mà là một cuộc phong tỏa.

Eyal Hurata, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Israel, cũng nhận định rằng, Mỹ không có ý định phát động một cuộc chiến tranh quy mô lớn chống lại Iran; mục tiêu chiến lược của họ có thể là buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán thông qua áp lực quân sự. Điều này dường như đúng với phong cách “đe dọa để đạt được mục đích” của Tổng thống Mỹ Trump. Ngày 22/1, ông Trump tuyên bố có một hạm đội lớn đang ở gần Iran. Đến ngày 27/1, ông Trump cho biết có một hạm đội khác cũng đang tiến về phía Iran.

Trong khi đó, Nate Swanson, một chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Đại Tây Dương và giám đốc Dự án Chiến lược Iran từng phục vụ trong nhóm đàm phán về Iran của chính quyền Trump cho rằng, với sự xuất hiện của tàu USS Abraham Lincoln ở Trung Đông, ông Trump có một loạt các lựa chọn chống lại Iran. Trong đó bao gồm: các cuộc tấn công mang tính biểu tượng, các cuộc tấn công nhằm vào các cơ quan an ninh, các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu kinh tế như cảng và cơ sở hạ tầng khí đốt, các cuộc tấn công nhằm vào Lãnh tụ tối cao và các lựa chọn phi quân sự. Tuy nhiên, ông tin rằng việc triển khai này chủ yếu giúp Mỹ dễ dàng phòng thủ trước bất kỳ hành động trả đũa nào từ Iran, từ đó mang lại sự linh hoạt hơn trong các lựa chọn tấn công. Thứ hai, nó cũng mang lại lợi thế về mặt tâm lý.

Các nhà phân tích cho rằng, hiện tại Mỹ đang có những lo ngại khi tiến hành một cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Một mặt, nhiều quốc gia vùng Vịnh - nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ - là những nhà cung cấp năng lượng lớn trên thế giới. Hành động quân sự của Mỹ chống lại Iran có thể dẫn đến việc Iran trả đũa các căn cứ này, gây ra hiệu ứng lan tỏa và gây bất ổn thị trường năng lượng toàn cầu. Khi đó, lợi ích của Mỹ chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Mặt khác, các nhóm vũ trang ở Trung Đông có quan hệ mật thiết với Iran, có thể sẽ trả đũa để thể hiện tình đoàn kết với Iran. Chẳng hạn như nhóm Houthi ở Yemen có thể trả đũa, làm gián đoạn các tuyến đường vận chuyển quan trọng. Hoặc như nhóm Hezbollah cũng đã tuyên bố sẽ không khoanh tay đứng nhìn trước bất kỳ hành động quân sự nào chống lại Iran và cảnh báo rằng, những hành động như vậy có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn.

Trước những lo ngại như vậy, các chuyên gia tin rằng, ngay cả khi có hành động quân sự, thì Mỹ có khả năng sẽ chỉ chọn một cuộc tấn công cường độ cao nhưng có phạm vi giới hạn hơn là một cuộc chiến tranh toàn diện.

Phản ứng dây chuyền có thể lan sang Israel?

Là một đồng minh của Mỹ, từng phối hợp với Mỹ tấn công các các nhà máy hạt nhân Iran hồi tháng 6, đến nay Israel cũng đang lo ngại bị cuốn vào xung đột giữa Iran và Mỹ. Bộ Quốc phòng Israel cho biết, đang nghiêm túc đánh giá khả năng xảy ra một cuộc tấn công của Mỹ vào Iran và chuẩn bị cho "mặt trận nội địa" của quân đội Israel với các kịch bản khác nhau, bao gồm cả tấn công tên lửa vào Iran.

Thiếu tướng Rafi Milo, chỉ huy Bộ Tư lệnh phía Bắc của Lực lượng Phòng vệ Israel cho biết, nếu Mỹ quyết định tấn công Iran, một số hành động trả đũa của Iran có thể lan sang Israel và quân đội Israel đã chuẩn bị cho điều này. Bộ Tư lệnh Trung tâm Israel cũng đã tiến hành một cuộc tập trận quân sự đã được lên kế hoạch từ trước, tập trung vào việc nâng cao khả năng sẵn sàng của quân đội để ứng phó với "các kịch bản cực đoan".

Trong trường hợp Iran tấn công bằng tên lửa, quân đội Israel có thể tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu bên trong Iran. Các quan chức quốc phòng Israel đánh giá rằng, nếu xung đột leo thang, phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen có nhiều khả năng tham gia xung đột và tấn công các mục tiêu của Israel hơn là lực lượng Hezbollah ở Liban.

Ngày 26/1, Bộ Du lịch Israel tuyên bố rằng, trước tình hình căng thẳng khu vực leo thang, họ đã xây dựng các kế hoạch dự phòng để sơ tán khoảng 42.000 du khách hiện đang ở Israel nếu không phận Israel bị đóng cửa do xung đột tiềm tàng với Iran. Bộ Ngoại giao Israel cho biết đã xây dựng các kế hoạch cụ thể để liên lạc với du khách và tổ chức đưa du khách qua các cửa khẩu biên giới đường bộ, đồng thời nói thêm rằng các kế hoạch này sẽ được kích hoạt "ngay lập tức nếu cần thiết".

Cơ quan Hàng không Dân dụng Israel gần đây đã thông báo cho một số hãng hàng không nước ngoài rằng, Israel có thể bước vào "giai đoạn nhạy cảm" vào khoảng ngày 30 tháng này. Thông báo nhấn mạnh rằng nếu đánh giá an ninh cho thấy không thể đảm bảo mức độ an ninh hợp lý, Israel sẽ ngay lập tức đóng cửa không phận của mình. Bộ Y tế Israel cùng ngày tuyên bố rằng họ đã chỉ thị tất cả các cơ quan chuẩn bị để đảm bảo rằng hệ thống y tế có thể nhanh chóng chuyển sang tình trạng khẩn cấp trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công.

Các nguồn tin cho biết Tổng thống Mỹ Trump có thể sẽ tổ chức thêm các cuộc tham vấn nội bộ trong tuần này trước khi đưa ra quyết định cuối cùng về chiến dịch với Iran. Trước những lo ngại của Mỹ về hậu quả khi tấn công Iran và ý định sẵn sàng đàm phán từ cả hai phía, dư luận quốc tế cho rằng, căng thẳng giữa Mỹ và Iran hiện tại không phải là không thể vượt qua bằng đàm phán. Tuy nhiên, đàm phán chỉ có thể diễn ra giữa các bên không tìm kiếm chiến tranh hoặc đối đầu mà thực sự hướng tới hòa bình.