Tháng Chín - Mùa thu đi qua tuổi nhớ
Có những ngày trong năm, người ta không cần nhìn lịch cũng biết mùa đã đổi. Chỉ một buổi sáng mở cửa, thấy gió đi vào phòng nhẹ hơn hôm qua. Chỉ một chiều tan làm, chợt nhận ra nắng đã bớt gay gắt. Hoặc đôi khi, giữa một con phố đông người có một mùi hương thoảng qua rất nhanh, đủ khiến ta đứng lại trong lòng mình vài giây. Tháng Chín thường đến như thế.
Chiều ấy, trên đường về, tôi đi chậm hơn thường ngày. Không phải vì phố vắng. Hà Nội vẫn đông, những dòng xe vẫn nối nhau, tiếng còi xe vẫn vang lên giữa những con phố quen. Nhưng giữa tất cả những âm thanh ấy, tôi bỗng nghe thấy tiếng lá khẽ xao động trên cao. Một cơn gió đi qua. Chỉ vậy thôi mà trong lòng tôi bỗng mở ra một khoảng trời rất cũ. Tôi nhớ một mùa thu đã xa.
Mùa thu ấy không đẹp theo cách người ta thường kể về mùa thu. Không có những con phố trải đầy lá vàng, cũng chẳng có những buổi chiều ngồi bên mặt hồ lộng gió. Mùa thu trong ký ức của tôi chỉ là một con đường nhỏ, một mái nhà cũ, chiếc xe đạp đã bạc màu và tiếng mẹ gọi vọng ra từ cuối sân. Những điều rất bình thường, nếu nhìn bằng đôi mắt của ngày hôm nay. Nhưng thật kỳ lạ, càng đi qua nhiều năm tháng, tôi lại càng thấy mình nhớ những điều bình thường ấy.
Ngày đó, tháng Chín đồng nghĩa với một năm học mới. Sáng đầu thu, tôi thường thức dậy sớm hơn mọi ngày. Bộ quần áo mới mẹ gấp ngay ngắn từ tối hôm trước. Chiếc cặp đặt trên bàn học. Những quyển vở còn nguyên mùi giấy mới. Chỉ một chiếc bút mới thôi cũng đủ làm một đứa trẻ vui cả buổi sáng. Con đường đến trường vẫn là con đường quen thuộc, nhưng ngày khai trường bao giờ cũng khiến mọi thứ trở nên khác lạ. Bạn bè gặp lại nhau sau một mùa hè. Những câu chuyện chưa kể hết. Những gương mặt mới còn bỡ ngỡ. Tiếng gọi nhau dưới hàng cây. Những bước chân vội vàng trên sân trường.
Rồi tiếng trống trường vang lên. Khi còn nhỏ, chẳng ai nghĩ một âm thanh bình thường như thế lại có thể đi cùng mình lâu đến vậy. Nhiều năm sau, giữa một ngày bận rộn, chỉ cần nghe tiếng trống trường vọng lại từ đâu đó, ta có thể thấy mình của ngày xưa đứng trước cổng trường, tay ôm chiếc cặp, mắt nhìn vào sân và trong lòng đầy những điều chưa biết. Khi ấy, tương lai rộng lắm. Một năm học mới giống như một trang giấy trắng. Ta tin mình có thể viết lên đó bất cứ điều gì. Ta tin những người bạn sẽ còn ở bên nhau thật lâu. Ta tin những lời hẹn sẽ chẳng bao giờ cũ. Và ta đâu biết rằng có những người sau này chỉ còn gặp lại trong ký ức. Tuổi nhỏ là vậy. Ta bước qua những ngày tháng đẹp nhất mà không hề biết đó là những ngày đẹp nhất.
Rồi chúng ta lớn lên. Những mùa tựu trường không còn dành cho mình nữa. Chiếc cặp được thay bằng chiếc túi đi làm. Tiếng trống trường nhường chỗ cho tiếng điện thoại, tiếng xe cộ, tiếng những cuộc hẹn nối tiếp nhau. Tháng Chín vẫn về, nhưng ta chẳng còn thời gian để nhận ra. Cho đến một ngày, ta bất chợt gặp lại mùa thu cũ trong một điều rất nhỏ. Có thể là một tà áo trắng trên sân trường. Có thể là tiếng trống vang lên từ một ngôi trường cuối phố. Hoặc cũng có thể chỉ là một buổi chiều tháng Chín, khi gió chạm nhẹ vào vai, ta bỗng nhớ một người đã lâu không gặp.
Lúc ấy, ta mới hiểu: Điều khiến mình nhớ không phải là mùa thu. Mùa thu năm nào vẫn còn đó, theo một cách nào đó, trong trời đất. Điều đã mất là những con người của mùa thu ấy. Là căn nhà cũ. Là tiếng mẹ gọi ngoài sân. Là những người bạn từng ngồi cạnh ta dưới mái trường. Là một ánh mắt từng khiến trái tim trẻ tuổi bối rối. Và hơn hết, là chính mình của ngày ấy - một người chưa biết cuộc đời sẽ có bao nhiêu lần chia xa.
Có những nỗi nhớ không cần gọi tên. Chỉ cần một mùa đi qua là chúng thức dậy.
Tháng Chín có lẽ đặc biệt bởi nó luôn đứng ở một ranh giới. Không còn cái nóng đầy sức sống của mùa hạ, nhưng mùa thu cũng chưa hoàn toàn sâu. Nó giống như một khoảng dừng giữa hai chặng đường, đủ để người ta ngoái lại phía sau và nhìn xem mình đã đi xa đến đâu. Có người nhìn lại rồi mỉm cười. Có người nhìn lại và thấy tim mình lặng đi một nhịp. Bởi trong đời, ai cũng có một mùa thu không thể trở về.
Không phải vì con đường ấy đã mất. Không phải vì ngôi trường không còn. Mà bởi người bước trên con đường ấy năm nào đã trở thành một người khác. Ta đã đi qua quá nhiều mùa. Đã biết thế nào là được và mất. Đã hiểu rằng có những cuộc gặp chỉ để rồi chia tay. Có những lời hẹn không thể giữ nguyên như ngày đầu. Có những người từng rất gần, sau này chỉ còn có thể hỏi thăm nhau qua một ký ức cũ. Nhưng có lẽ trưởng thành không phải là quên đi những điều ấy. Trưởng thành là có thể nhớ mà không trách cứ thời gian.
Ta biết ơn những mùa thu đã đi qua, bởi nhờ chúng mà ta có một miền để trở về trong tâm tưởng. Mỗi khi mệt mỏi, chỉ cần một cơn gió tháng Chín đi qua, ta lại có thể ngồi xuống bên ký ức của mình, nhìn thấy một đứa trẻ ngày nào đang chạy dưới sân trường, nghe tiếng bạn bè gọi nhau, nghe tiếng trống trường ngân lên giữa buổi sáng trong veo. Đứa trẻ ấy không còn nữa. Nhưng nó chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Nó vẫn ở đâu đó trong ta, nhắc ta rằng đã có một thời mình từng sống rất nhẹ, từng vui vì những điều rất nhỏ, từng tin vào ngày mai mà không cần một lý do nào.
Có lẽ vì thế mà mỗi độ tháng Chín về, lòng người thường dịu dàng hơn. Ta nhớ một người, nhớ một nơi, nhớ một mái nhà, nhớ một buổi sáng. Và đôi khi, nhớ cả một phiên bản của chính mình mà cuộc đời đã đi qua không thể trả lại.
Văn Hiếu
