Tài xế gây tai nạn, doanh nghiệp vận tải có phải chịu trách nhiệm?
Những vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe kinh doanh vận tải không còn hiếm gặp. Điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm là: khi tài xế gây tai nạn, trách nhiệm chỉ thuộc về cá nhân người lái xe, hay doanh nghiệp vận tải - đơn vị quản lý phương tiện và con người - cũng phải liên đới?
Theo Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, tai nạn giao thông liên quan xe kinh doanh vận tải vẫn chiếm tỷ lệ cao, nhiều vụ đặc biệt nghiêm trọng. Thống kê cho thấy, số lượng phương tiện kinh doanh vận tải chỉ chiếm khoảng 10% tổng số phương tiện cơ giới, nhưng gây ra tới xấp xỉ 40% số vụ và số người chết tai nạn giao thông.
Một vụ tai nạn xảy ra, hậu quả có thể là thiệt hại lớn về người và tài sản. Trong nhiều trường hợp, tài xế là người trực tiếp điều khiển phương tiện và gây ra va chạm. Tuy nhiên, phía sau tay lái đó là cả một hệ thống quản lý vận tải: từ tuyển dụng, đào tạo, phân công lịch chạy xe cho đến giám sát hành trình.
Thực tế cho thấy, không ít vụ việc bắt nguồn từ việc tài xế chạy quá giờ, thiếu ngủ, hoặc chịu áp lực về doanh thu, tiến độ. Theo Luật sư Trần Xuân Tiền - Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, đây không còn là lỗi cá nhân đơn thuần, mà có dấu hiệu liên quan đến trách nhiệm quản lý của doanh nghiệp.
Luật sư Trần Xuân Tiền - Đoàn luật sư thành phố Hà Nội cho biết: "Việc xử lý vi phạm cần phải thực hiện một cách hệ thống và xác định rõ tính chất của lỗi. Ví dụ, trường hợp cá nhân hoặc đơn vị chủ động đưa phương tiện không bảo đảm an toàn vào lưu thông thì việc áp dụng các hình thức xử phạt là hoàn toàn thỏa đáng. Khi những sai phạm này mang tính hệ thống, nghĩa là dù đã biết rõ tình trạng phương tiện không đạt yêu cầu nhưng vẫn cố tình để tồn tại và vận hành, thì việc kiên quyết xử lý như vậy là rất phù hợp và cần thiết".
Theo ông Lê Anh Dũng - doanh nghiệp vận tải Hà Sơn, ngoài việc tuân thủ pháp luật, doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát nội bộ, từ sức khỏe tài xế đến thời gian làm việc, nhằm hạn chế rủi ro tai nạn.
Dù vậy, thực tế vẫn tồn tại tình trạng khoán trắng cho tài xế, thiếu kiểm tra giám sát, hoặc chạy theo lợi nhuận mà xem nhẹ yếu tố an toàn. Điều này đặt ra yêu cầu siết chặt hơn nữa trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải - không chỉ trên giấy tờ, mà trong từng khâu vận hành.
TS. Trần Hữu Minh - Chánh văn phòng Uỷ ban An toàn Giao thông Quốc gia cho rằng: "Trách nhiệm hình sự chỉ nên áp dụng đối với những trường hợp thực sự nghiêm trọng. Ví dụ như việc doanh nghiệp vận tải cố tình giao xe cho lái xe không đủ điều kiện, hoặc người đang bị tước bằng lái; hay như trường hợp doanh nghiệp cố tình ép tài xế phải chạy quá giờ, quá tốc độ quy định dẫn đến các vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ trong những bối cảnh có sự tác động chủ quan và gây hậu quả lớn như vậy, chúng ta mới cần xem xét đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự".
Ở góc độ khác, ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô cho rằng, một số hợp tác xã vận tải hoạt động theo mô hình xã viên góp vốn, góp xe, chịu trách nhiệm hoàn toàn về hoạt động, lợi nhuận của phương tiện. Hợp tác xã chỉ đứng ra lo thủ tục, phí thuế cho xã viên. Trường hợp này, nếu phạt chủ doanh nghiệp sẽ không thỏa đáng. Ngoài ra, nếu so sách tỷ lệ va chạm giữa xe kinh doanh vận tải và không kinh doanh nếu không tính đến tần suất hoạt động của xe thì chưa hợp lý.
Tai nạn giao thông không chỉ là câu chuyện của một tay lái, mà là trách nhiệm của cả một hệ thống. Khi doanh nghiệp vận tải thực sự vào cuộc, nâng cao quản lý và đặt an toàn lên hàng đầu, những rủi ro trên đường mới có thể được hạn chế từ gốc.
