ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Theo Thông tư số 92/2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, Việt Nam sẽ chính thức áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ từ ngày 30/6/2026. Quy định này áp dụng với phần lớn xe máy đang lưu hành, ngoại trừ các phương tiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Lộ trình triển khai cụ thể sẽ thực hiện theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, tức là không “đánh úp” người dân mà có bước đi theo từng giai đoạn.

Điểm đáng chú ý nhất của quy chuẩn lần này là việc đặt ra các ngưỡng giới hạn khí thải khá cụ thể. Theo đó, khí CO - một trong những chất gây ô nhiễm chính - sẽ bị khống chế từ mức tối đa 4,5% ở mức thấp nhất, xuống còn 2% ở mức cao nhất. Với khí HC, tức hydrocacbon chưa cháy hết, động cơ bốn kỳ sẽ phải giảm từ 1.500 ppm xuống còn 1.000 ppm, còn động cơ hai kỳ bị siết rất mạnh, từ 10.000 ppm xuống chỉ còn 2.000 ppm. Những con số này cho thấy định hướng rõ ràng là giảm dần xe phát thải cao, đặc biệt là xe cũ, xe bảo dưỡng kém.

Việc kiểm định khí thải sẽ không diễn ra tự phát, mà phải được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện, được chứng nhận theo quy định pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Thiết bị đo khí thải cũng phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, bảo đảm độ chính xác và thống nhất trên toàn hệ thống. Điều này nhằm tránh tình trạng mỗi nơi đo một kiểu, gây hoang mang hoặc thiệt thòi cho người dân. Nói cách khác, kiểm định khí thải xe máy sẽ là một quy trình chính thức, có chuẩn mực, chứ không phải hình thức kiểm tra cảm tính.

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, kiểm định khí thải xe máy không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam. Nhiều quốc gia châu Á có mật độ xe máy cao như Thái Lan, Indonesia hay Đài Loan đã áp dụng từ nhiều năm trước. Thực tế cho thấy, xe máy - đặc biệt là xe cũ - là nguồn phát thải lớn trong đô thị, góp phần gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Việc siết khí thải vì thế được xem là bước đi tất yếu, nhất là khi các thành phố lớn đang đối mặt với bụi mịn và chất lượng không khí ngày càng xấu.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều người đi xe máy lo lắng nhất vẫn là câu hỏi: xe của tôi có đạt hay không? Với xe mới, xe được bảo dưỡng định kỳ, khả năng đạt chuẩn là khá cao. Nhưng với xe đã sử dụng lâu năm, đặc biệt là xe động cơ hai kỳ hoặc xe thường xuyên xả khói đen, nguy cơ không đạt chuẩn là có thật. Điều này đòi hỏi người sử dụng phải thay đổi thói quen, từ việc bảo dưỡng động cơ, thay lọc gió, chỉnh chế hòa khí, cho tới sử dụng nhiên liệu đúng tiêu chuẩn.

Một vấn đề khác cũng được quan tâm là chi phí. Dù mức phí kiểm định cụ thể chưa được công bố, nhưng theo kinh nghiệm từ các nước, chi phí đo khí thải thường không quá cao, nhằm tránh tạo gánh nặng cho người dân. Thách thức lớn hơn nằm ở chi phí sửa chữa nếu xe không đạt chuẩn. Trong trường hợp đó, người dân có thể phải sửa chữa, thậm chí thay thế phương tiện. Đây là lý do nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, đặc biệt với người thu nhập thấp và người dùng xe máy làm phương tiện mưu sinh.

Cũng cần nhấn mạnh rằng, kiểm định khí thải không đồng nghĩa với việc “cấm” xe máy cũ ngay lập tức. Quy chuẩn được xây dựng theo lộ trình, nhằm tạo thời gian để người dân thích nghi. Ở nhiều nước, giai đoạn đầu thường là tuyên truyền, nhắc nhở và hỗ trợ kỹ thuật, sau đó mới áp dụng chế tài xử phạt. Nếu được triển khai hợp lý, kiểm định khí thải không chỉ là biện pháp quản lý, mà còn giúp người dân nhận biết tình trạng kỹ thuật của xe, từ đó sử dụng phương tiện an toàn và tiết kiệm hơn.

Với người đi xe máy, điều quan trọng nhất lúc này là chuẩn bị tâm thế. Việc kiểm định khí thải sẽ không diễn ra ngay ngày mai, nhưng cũng không còn quá xa. Người dân nên chủ động bảo dưỡng xe định kỳ, tránh để xe rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Đồng thời, theo dõi sát các thông tin chính thức về lộ trình, đối tượng áp dụng và các chính sách hỗ trợ đi kèm. Sự chủ động này sẽ giúp tránh bị động, hoang mang khi quy định chính thức được triển khai.

Có thể nói, kiểm định khí thải xe máy là một bước ngoặt lớn trong quản lý giao thông đường bộ tại Việt Nam. Nó tác động trực tiếp đến hàng chục triệu người, nhưng cũng mở ra cơ hội cải thiện chất lượng không khí và môi trường sống đô thị. Nếu được triển khai minh bạch, có lộ trình và có hỗ trợ phù hợp, đây sẽ không chỉ là “rào cản mới”, mà là động lực để giao thông Việt Nam chuyển sang hướng văn minh, bền vững hơn. Và với mỗi người đi xe máy, sự chuẩn bị từ bây giờ chính là cách tốt nhất để đón nhận thay đổi này một cách nhẹ nhàng.