ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Một cuộc điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ nhắm vào Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) cùng phản ứng gay gắt chưa từng có của Chủ tịch Jerome Powell đang đẩy xung đột kéo dài giữa chính quyền và ngân hàng trung ương lên mức báo động mới. Cuộc điều tra này thoạt nhìn có vẻ không ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe tài chính của người tiêu dùng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, hệ lụy của nó có thể lan rộng và tác động trực tiếp đến túi tiền của hàng triệu hộ gia đình Mỹ.

Cuộc điều tra chưa từng có tiền lệ

Ngày 2/11/2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bổ nhiệm Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell làm người đứng đầu ngân hàng trung ương Mỹ. Là một thành viên hội đồng quản trị FED từ năm 2012, ông Powell, một người theo chủ nghĩa ôn hòa, đã nổi lên trong danh sách ứng cử viên tiềm năng và được đề cử để thay thế bà Janet Yellen khi nhiệm kỳ của bà kết thúc vào tháng 2/2018.

Thế nhưng, đó là câu chuyện của gần 1 thập niên trước. Kể từ khi quay trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025, Tổng thống Trump đã liên tục chĩa “mũi dùi” vào vị quan chức này, bắt nguồn từ việc ông Trump muốn FED nhanh chóng cắt giảm lãi suất để tránh nguy cơ suy thoái kinh tế.

Ông Trump cũng nhiều lần công khai kêu gọi ông Powell rời khỏi vị trí người đứng đầu FED vì từ chối cắt giảm lãi suất về mức 1% như ông mong đợi. Hồi tháng 4/2025, thị trường chứng khoán Mỹ đã rung chuyển khi các nhà đầu tư lo ngại ông Trump sẽ sa thải ông Powell. Trong năm 2025, FED đã cắt giảm lãi suất 3 lần, nhưng đương nhiên, điều này vẫn chưa đủ so với mong muốn của ông chủ Nhà Trắng.

Mâu thuẫn giữa ông Trump và ông Powell lên đến đỉnh điểm vào ngày 11/1/2026 khi trong một phát biểu thẳng thắn bất thường, chủ tịch FED tiết lộ về một cuộc điều tra hình sự nhắm vào ông liên quan đến dự án cải tạo tòa nhà trụ sở của FED. Ông Powell nhận định rằng cáo buộc này chỉ là cái cớ để chính quyền gây ảnh hưởng chính trị lên FED nhằm buộc cơ quan này hạ lãi suất nhanh hơn.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một Chủ tịch FED đương nhiệm đối mặt với một cuộc điều tra hình sự, khiến sự việc lập tức trở thành tâm điểm chính trị dù phía Nhà Trắng phủ nhận việc ông Trump đứng sau chỉ đạo cuộc điều tra. Các quan chức cấp cao Nhà Trắng đã cáo buộc ông Powell quản lý yếu kém dự án cải tạo tòa nhà trụ sở của FED trị giá khoảng 2,5 tỷ USD, đồng thời gây hiểu lầm cho Quốc hội Mỹ về dự án này trong một cuộc điều trần hồi tháng 6/2025.

Trong một đoạn video được lan truyền rộng rãi hồi tháng 7/2025, ông Trump và ông Powell dường như đã xảy ra mâu thuẫn khi gặp nhau để kiểm tra tiến độ xây dựng dự án cải tạo Cục Dự trữ Liên bang. Trong cuộc gặp, hai người đã tranh cãi về chi phí của dự án. Tổng thống Trump tuyên bố với các phóng viên rằng tổng chi phí xây dựng đã tăng lên 3,1 tỷ USD, từ mức 2,7 tỷ USD trước đó. Song ông Powell đã phủ nhận điều này.

Cho đến nay, ông Powell đã tránh những bất đồng công khai với chính quyền Tổng thống Trump, còn các nhà lập pháp đảng Cộng hòa hầu như im lặng và các nhà đầu tư đã thận trọng theo dõi cuộc đấu khẩu giữa Nhà Trắng và Cục Dự trữ Liên bang trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump. Tuy nhiên, phản ứng gay gắt của ông Powell lần này và những dấu hiệu phản đối từ Quốc hội dường như mở ra một chương mới và căng thẳng hơn trong cuộc tranh cãi này, ngay cả khi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tuyên bố trước báo giới rằng ông sẽ để quá trình này "diễn ra tự nhiên".

Tính độc lập của FED bị lung lay

Cuộc điều tra và phản ứng trực diện của ông Jerome Powell đã làm leo thang nghiêm trọng cuộc tranh cãi mà giới quan sát lo ngại sẽ đe dọa sự độc lập của FED, vốn được coi là nền tảng của chính sách kinh tế và hệ thống tài chính Mỹ. Phản ứng quyết liệt của ông Powell cũng được xem là đòn đáp trả cuối cùng của vị quan chức 72 tuổi này, khi nhiệm kỳ của ông sẽ kết thúc vào tháng 5 tới. Tổng thống Trump đã cam kết sẽ công bố người kế nhiệm ông Powell ngay trong tháng 1 này, và theo ông Trump, đó sẽ là một người tin tưởng mạnh mẽ vào việc hạ lãi suất.

Được coi là ngân hàng trung ương của Mỹ, Fed được thành lập theo Đạo luật Dự trữ Liên bang năm 1913, với vai trò thúc đẩy sự ổn định và hiệu quả của nền kinh tế Mỹ. Fed thực hiện 5 chức năng chính theo luật định: điều hành chính sách tiền tệ; duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính; theo dõi rủi ro tài chính, ngăn ngừa khủng hoảng hệ thống; giám sát và điều tiết các tổ chức tài chính; cung cấp dịch vụ tài chính; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phát triển cộng đồng. Trong chính phủ, Fed là một cơ quan độc lập về điều hành chính sách tiền tệ. Quyết định về chính sách tiền tệ của FED không cần phê chuẩn của Tổng thống hay Quốc hội.

Cấu trúc của Fed được thiết kế để đảm bảo tính độc lập và phân tán quyền lực, bao gồm 3 thành phần chính: Hội đồng Thống đốc, gồm 7 thành viên do Tổng thống Mỹ bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn với nhiệm kỳ 14 năm; hệ thống 12 ngân hàng dự trữ liên bang khu vực, chịu trách nhiệm giám sát các ngân hàng thương mại và thực thi các hoạt động vận hành tại từng khu vực; và Ủy ban Thị trường Mở Liên bang, là cơ quan hoạch định chính sách quan trọng nhất, trực tiếp quyết định việc tăng hay giảm lãi suất. Tất cả những điều này giúp Fed tránh áp lực chính trị ngắn hạn ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ, nhằm bảo vệ mục tiêu ổn định giá cả và việc làm. Đối với thị trường tài chính Mỹ, hoạt động của cả ba công cụ chính sách của Fed – gồm lãi suất, bảng cân đối kế toán và quy định ngành ngân hàng đều có khả năng biến động mạnh. Tuy nhiên, hình ảnh một "Fed kỹ trị" mà thị trường đã đặt niềm tin trong vài thập kỷ qua đang dần phai nhạt.

Không chỉ hoạt động đầu tư bị ảnh hưởng, nếu công chúng mất niềm tin vào nguyên tắc độc lập của FED trong nhiều thập kỷ, nền kinh tế Mỹ có thể đối mặt với một chu kỳ bất ổn mới. Cụ thể, lạm phát sẽ cao hơn, lãi suất dài hạn tăng, trong đó bao gồm lãi vay mua nhà và các khoản tín dụng tiêu dùng.

Ngay sau khi có thông tin về việc Chủ tịch FED bị điều tra, giới đầu tư, vốn coi sự độc lập của FED là hòn đá tảng cho sự ổn định kinh tế, đã phản ứng bằng một đợt bán tháo tài sản rủi ro vào ngày 12/1. Tại thị trường châu Á, giá vàng, kênh trú ẩn an toàn truyền thống, đã có lúc vọt lên trên mốc 4.600 USD/ounce trước khi điều chỉnh nhẹ. Đồng thời, đồng USD sụt giảm khoảng 0,2% so với rổ tiền tệ.

Tuy nhiên, trong cuộc đối đầu trực diện này, ông Powell dường như không đơn độc. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã bày tỏ sự lo ngại với Tổng thống Donald Trump vào tối 11/1 rằng cuộc điều tra liên bang đối với Chủ tịch FED đã gây ra sự hỗn loạn và có thể gây bất lợi cho thị trường tài chính. Không chỉ giới chính trị, các cựu Chủ tịch Fed và quan chức kinh tế cấp cao cũng đồng loạt lên tiếng. Trong một tuyên bố chung đưa ra hôm 11-1, họ mô tả cuộc điều tra là "nỗ lực chưa từng có nhằm sử dụng công cụ tư pháp để làm suy yếu FED", cảnh báo việc các ngân hàng trung ương bị chi phối bởi chính trị thường dẫn đến lạm phát cao và tăng trưởng thấp.

Vụ việc càng trở nên phức tạp khi nhiệm kỳ của ông Powell với tư cách Chủ tịch FED sẽ kết thúc vào tháng 5 tới, nhưng ông vẫn còn nhiệm kỳ trong Hội đồng Thống đốc FED kéo dài đến năm 2028. Nếu ông Powell chọn ở lại Hội đồng, chính quyền Tổng thống Trump sẽ mất cơ hội bổ sung thêm một ghế để giành thế đa số trong hội đồng bảy thành viên - điều có thể giúp Nhà Trắng thúc đẩy các cải cách sâu rộng tại Fed mà không cần thông qua luật mới. Một số cựu quan chức FED cho rằng cuộc điều tra hiện nay nhằm gây áp lực buộc ông Powell rời hẳn Hội đồng sau khi kết thúc nhiệm kỳ chủ tịch.

Trong bối cảnh đó, thị trường và giới hoạch định chính sách đang theo dõi sát diễn biến vụ việc. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng ngay cả khi không dẫn đến cuộc truy tố chính thức, quá trình điều tra cũng có thể tạo tiền lệ nguy hiểm, làm suy yếu niềm tin vào tính độc lập của FED và khiến các Chủ tịch FED tương lai chịu áp lực chính trị lớn hơn. Khi những nghi ngờ về quyền tự quyết của Fed trong tương lai đã bắt đầu bám rễ trong tâm trí nhà đầu tư, giới phân tích nhận định rằng vấn đề độc lập của FED sẽ bị thị trường xem xét lại sau mỗi cuộc họp chính sách.

Những thách thức với chủ tịch tương lai của FED

Dù muốn hay không, ông Jerome Powell sắp phải kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch FED và để lại những di sản cũng như thách thức cho người kế nhiệm. Hai nhiệm vụ kép do Quốc hội Mỹ giao phó cho FED, đó là tối đa hóa việc làm và ổn định giá cả, đã rơi vào thế xung đột, dẫn đến những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ ngân hàng trung ương này.

Sự chia rẽ, đó là thách thức rõ ràng nhất đối với người kế nhiệm ông Jerome Powell trong vai trò Chủ tịch FED. Trong năm 2025, ông Powell đã nỗ lực đạt được sự đồng thuận mong manh để thực hiện ba lần cắt giảm lãi suất. Sự chia rẽ trong FED đã lên đến đỉnh điểm vào tháng 12/2025. Dù ngân hàng trung ương này đã 3 lần cắt giảm lãi suất, nội bộ đã chia rẽ rõ rệt: Hai chủ tịch FED khu vực Chicago và Kansas bỏ phiếu chống vì muốn giữ nguyên lãi suất do lo ngại lạm phát. Ngược lại, ông Stephen Miran, người được bổ nhiệm thay thế Thống đốc Adriana Kugler, lại bỏ phiếu chống vì muốn FED cắt giảm sâu tới 50 điểm cơ bản. Tuy nhiên, người kế nhiệm ông Powell có thể sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Lộ trình khả thi nhất cho giai đoạn tới vẫn là FED tiếp tục cắt giảm lãi suất. Nhưng cũng không loại trừ một kịch bản rủi ro, khi vị Chủ tịch mới phải đối mặt với một ủy ban có xu hướng muốn tăng lãi suất trở lại nếu lạm phát vẫn ở mức cao trong khi thị trường lao động suy yếu. Do đó, việc tìm kiếm sự đồng thuận trong một môi trường như vậy sẽ là một nhiệm vụ cực kỳ gian nan.

Trong khi đó, sức ép chính trị đối với FED cũng ngày càng gia tăng. Không chỉ có các cuộc công kích gây chú ý giữa Tổng thống Trump với Chủ tịch FED, năm 2025 cũng đã ghi nhận những biến động chưa từng có, buộc ngân hàng trung ương Mỹ phải rơi vào trạng thái chờ đợi và quan sát trước khi đưa ra quyết sách. Những áp lực đó bắt nguồn từ biểu thuế quan mới, cắt giảm lực lượng nhân viên liên bang, chính phủ đóng cửa…

Trong lúc này, bức tranh kinh tế Mỹ vẫn chưa thực sự rõ ràng. Thị trường lao động Mỹ kết thúc năm 2025 với tốc độ tạo việc làm yếu nhất kể từ sau đại dịch COVID-19, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giảm bất ngờ. Đây được xem là "nốt trầm" cho một năm mà tăng trưởng việc làm suy yếu đáng kể so với giai đoạn phục hồi mạnh mẽ trước đó. Báo cáo việc làm là một trong những chỉ số kinh tế quan trọng nhất được FED sử dụng làm cơ sở cho các quyết định về lãi suất. Do đó, các dữ liệu mới nhất đang đặt cơ quan này vào "thế khó." Kịch bản được nhiều nhà kinh tế nhắc tới là FED sẽ tạm dừng lộ trình hạ lãi suất tại cuộc họp cuối tháng 1/2026, để chờ thêm dữ liệu về lạm phát và sức khỏe doanh nghiệp. Cách nhìn nền kinh tế có dấu hiệu "trì trệ nhưng không sụp đổ" cho phép Fed kiên nhẫn hơn thay vì hành động vội vàng.

Niềm tin vào các thể chế Mỹ là một phần của "đặc quyền" giúp nước này thu hút hàng tỷ USD dòng vốn toàn cầu. Trong gần một năm qua, những xung đột ngầm giữa ông chủ Nhà Trắng và Chủ tịch FED đã khiến thị trường toàn cầu nhiều phen chao đảo. Theo giới phân tích, cuộc điều tra hình sự nhắm vào Chủ tịch FED lần này không đơn thuần là một vấn đề pháp lý, bởi kết cục của vụ việc sẽ không chỉ định đoạt số phận của một cá nhân hay một dự án xây dựng, mà còn có thể xác lập lại ranh giới về quyền lực giữa cơ quan hành pháp và định chế tài chính tối cao của Mỹ trong nhiều thập kỷ tới. Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt với những lời chỉ trích về chiến dịch ở Venezuela và nỗ lực tái khởi động việc sáp nhập Greenland, cuộc điều tra đối với Chủ tịch FED lại đang gây ra sự chia rẽ trong nội bộ Đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy cam go diễn ra vào cuối năm nay.