Phát huy giá trị lịch sử - văn hoá trong nghệ thuật biểu diễn đương đại
Nghệ thuật biểu diễn hiện đại đang không ngừng làm mới các chất liệu di sản, để di sản văn hóa - lịch sử hàng nghìn năm của cha ông trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn với công chúng. Tuy nhiên, làm mới thế nào để không mất đi bản sắc và được công chúng hưởng ứng, đón nhận?
Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với nghệ sĩ Hồng Hoa, Biên kịch - Tổng đạo diễn vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế” về chủ đề: “Phát huy giá trị lịch sử - văn hóa trong nghệ thuật biểu diễn đương đại”.
Phóng viên: Xin cảm ơn Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa đã nhận lời phỏng vấn với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Trước hết xin được chúc mừng chị và ekip đã công diễn thành công vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế”. Câu hỏi đầu tiên xin được hỏi Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa: Chị đánh giá như thế nào về sự đón nhận của công chúng với vở diễn này?
Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa: Tôi tin rằng trong không khí của ngày hội, công chúng luôn mở lòng đón nhận mọi đề tài nghệ thuật, nhưng 'Hùm thiêng Yên Thế' mang trong mình một sứ mệnh đặc biệt hơn thế. Vở diễn không chỉ là một tiết mục giải trí, mà còn là nhịp cầu đưa thế hệ trẻ thâm nhập sâu sắc vào những giá trị văn hóa và bề dày lịch sử của vùng đất địa linh nhân kiệt này.
Từ bức tranh tổng thể về lịch sử vùng miền, khán giả sẽ được tiếp cận gần gũi hơn với những tượng đài anh hùng cụ thể như thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám. Khi vở diễn được công diễn, tôi hoàn toàn tin tưởng vào sự đón nhận nồng nhiệt của nhân dân, bởi lẽ, họ sẽ được tái ngộ với những hình tượng thân thuộc như 'cụ Đề', 'bà Ba' và khí phách hiên ngang của nghĩa sĩ Yên Thế ngay trên sân khấu. Khi người dân nhìn thấy hơi thở lịch sử của chính cha ông mình được tái hiện sống động, tình yêu và sự tự hào dân tộc sẽ tự khắc được khơi dậy mạnh mẽ.
Phóng viên: Việc phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử trong nghệ thuật biểu diễn đương đại là chủ đề được giới chuyên môn và công chúng rất quan tâm, bởi lẽ kho tàng văn hóa lịch sử của dân tộc ta rất đồ sộ, trải dài qua hàng nghìn năm. Từ kinh nghiệm thực tiễn của vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế”, theo Biên kịch Hồng Hoa, chúng ta cần những điều kiện gì để các tác phẩm đó có thể đến gần hơn với công chúng?
Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa: Để một tác phẩm nghệ thuật thực sự thành công, tôi tin rằng điều kiện tiên quyết chính là tình yêu của người nghệ sĩ. Phải tìm thấy tình yêu tự thân đủ lớn để tác phẩm có thể chạm đến trái tim công chúng; đó chính là bảo chứng cho chất lượng và linh hồn của nghệ thuật. Bên cạnh tâm huyết của người sáng tạo, sự đồng hành của cộng đồng và xã hội chính là bệ phóng giúp tác phẩm lan tỏa rộng rãi hơn, đặc biệt là trong kỷ nguyên số với vô vàn phương tiện tiếp cận hiện đại.
Đối với những người làm công tác tổ chức và dàn dựng như chúng tôi, sự ủng hộ và đồng thuận của địa phương nơi mình đặt chân đến có ý nghĩa sống còn. Quy trình của chúng tôi luôn bắt đầu bằng việc thâm nhập, tìm hiểu sâu sắc văn hóa vùng miền trước khi bắt tay vào sáng tạo. Khi địa phương cảm nhận được tình yêu chân thành của nghệ sĩ và tác phẩm truyền tải được giá trị cốt lõi của vùng đất đó, sự cộng hưởng này sẽ tạo nên sức mạnh vô cùng lớn. Chính sự giao thoa giữa tâm huyết nghệ sĩ và sự ủng hộ của địa phương là "chìa khóa" quan trọng nhất để đưa tác phẩm đến gần hơn với công chúng và sống mãi trong lòng nhân dân.
Phóng viên: Có thể nói, thời gian gần đây, khán giả rất yêu thích những tác phẩm nghệ thuật mang tính lịch sử và văn hóa dân tộc. Vậy theo chị, làm thế nào để dung hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại trong các tác phẩm nghệ thuật?
Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa: Để kiến tạo một tác phẩm ca kịch lịch sử tầm vóc, chúng tôi xác lập ba trụ cột sáng tạo cốt lõi.
Thứ nhất là kịch bản: Đứng trước kho tàng dữ liệu lịch sử đồ sộ, người biên kịch phải có bản lĩnh chắt lọc những giá trị tinh túy và đặc trưng nhất, vừa đảm bảo tính chân xác của sử liệu, vừa tạo nên sức sống cho hình tượng nghệ thuật.
Thứ hai là ngôn ngữ âm nhạc: Đây là bài toán đòi hỏi tư duy sáng tạo đột phá của nhạc sĩ. Thách thức lớn nhất chính là sự hòa quyện nhuần nhuyễn giữa cấu trúc âm nhạc bác học phương Tây với linh hồn âm nhạc dân gian truyền thống. Sự giao thoa này giúp tác phẩm vừa mang tầm vóc hiện đại, vừa giữ được nét gần gũi, thân thuộc với tâm thức người Việt.
Thứ ba là nghệ thuật dàn dựng và biểu đạt: Khi đưa tác phẩm lên sân khấu, mọi yếu tố từ phục trang, đạo cụ đến ngôn ngữ hình thể phải lột tả được cái 'thần' của vùng đất và thời đại đó. Việc kết hợp chặt chẽ giữa tính truyền thống bản địa với các giải pháp công nghệ sân khấu đương đại chính là chìa khóa để tạo nên một tác phẩm nghệ thuật toàn diện, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của công chúng hôm nay.
Phóng viên: Xin cảm ơn Biên kịch - Tổng đạo diễn Hồng Hoa.
