TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ
CỦA CƠ QUAN BÁO VÀ PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Tuy nhiên, cho đến nay lời kêu gọi của ông Trump chưa nhận được bất kỳ cam kết nào từ các nước, ngoại trừ Israel, khiến giới quan sát đặt câu hỏi, liệu đề xuất của nhà lãnh đạo Mỹ có thực sự khả thi?

Ý tưởng lập liên minh hải quân bảo vệ Hormuz

Chưa đầy một tuần sau khi xung đột bùng phát hôm 28/2, Iran hôm 2/3 đã tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz, để trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Hành động này đã đẩy giá dầu lên hơn 100 USD/thùng và làm dấy lên lo ngại về khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Những ngày qua, lãnh đạo tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei để ngỏ khả năng tiếp tục đóng cửa tuyến đường biển huyết mạch này, trong khi một quan chức cấp cao khác ở Tehran cảnh báo, giá dầu có thể tăng vọt lên trên 200 USD một thùng nếu Washington không chấm dứt chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Trước tình hình này, Tổng thống Trump kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Vương quốc Anh tham gia liên minh hải quân quốc tế để bảo vệ tuyến đường thủy quan trọng nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Ông cam kết Mỹ sẽ cung cấp “rất nhiều” hỗ trợ cho những quốc gia tham gia liên minh. Theo ông chủ Nhà Trắng, dù Mỹ đã “tiêu diệt 100% năng lực quân sự của Iran”, nhưng Tehran vẫn có thể sử dụng máy bay không người lái, thủy lôi hoặc tên lửa để gây nguy hiểm cho tàu thuyền đi qua Hormuz.

Tuy nhiên, phản ứng từ các nước vẫn hết sức thận trọng. Trung Quốc nhấn mạnh sẽ tăng cường liên lạc với các bên liên quan để giảm leo thang căng thẳng. Nhật Bản khẳng định sẽ quyết định phản ứng độc lập, còn Hàn Quốc cho biết đang cân nhắc cẩn trọng lời kêu gọi của Tổng thống Trump. Pháp thông báo chỉ có thể tham gia hộ tống tàu khi tình hình cho phép, trong khi Đức bày tỏ nghi ngờ về khả năng tham gia trực tiếp. Các ngoại trưởng Liên minh châu Âu (EU) dự kiến họp trong tuần này để thảo luận về nhiệm vụ hải quân tại Trung Đông, nhưng giới quan sát nhận định EU khó có khả năng mở rộng vai trò đến eo biển Hormuz. Nước Anh cũng xác nhận đang thảo luận với đồng minh về một loạt phương án nhằm bảo đảm an ninh hàng hải trong khu vực.

Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband nhấn mạnh: "Chúng tôi muốn hợp tác với các đồng minh để tìm cách mở lại eo biển Hormuz, vì việc này là lợi ích chung của tất cả chúng ta. Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng chúng ta cần giảm leo thang căng thẳng, bởi cách tốt nhất và hiệu quả nhất để mở lại eo biển là chấm dứt xung đột."

Về phía Iran, Tehran liên tục bác bỏ các cáo buộc của Mỹ. Tư lệnh Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Alireza Tangsiri tuyên bố, eo biển Hormuz không bị phong tỏa về mặt quân sự, chỉ đơn thuần đang được kiểm soát. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định, tuyến đường vẫn mở cho tất cả các tàu không thuộc sở hữu của Mỹ hoặc các đồng minh của Washington.

Những căng thẳng an ninh quanh eo biển Hormuz đã nhanh chóng được phản ánh trên thị trường dầu mỏ, khi giá dầu tăng mạnh trong thời gian gần đây, có thời điểm chạm gần 120 USD/thùng. Cả hai hợp đồng dầu Brent và WTI giao kỳ hạn đều tăng hơn 40% trong tháng này, đạt mức cao nhất kể từ năm 2022.

Trong khi đó, theo tờ Financial Times, Pháp và Italy đã mở các cuộc đàm phán với Iran nhằm tìm cách bảo đảm an toàn cho tàu thuyền của họ đi qua eo biển, nhưng các cuộc đàm phán này chủ yếu mang tính thăm dò. Iran tiếp tục vận chuyển dầu sang Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của nước này, đồng thời cho phép một số tàu của Ấn Độ đi qua. Ngược lại, Ả Rập Xê Út, Iraq và các nhà sản xuất dầu lớn khác buộc phải giảm sản lượng vì không còn chỗ chứa cho dầu của họ.

Ông Randhir Jaiswal - Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho hay: “Một số tàu của chúng tôi vẫn đang mắc kẹt tại vùng Vịnh. Chúng tôi dự định tiếp tục giữ liên lạc và phối hợp với tất cả các quốc gia liên quan để đảm bảo vận chuyển an toàn, không bị cản trở, nhằm bảo vệ an ninh năng lượng.”

Với diễn biến này, theo các nhà phân tích, khả năng thành lập liên minh hải quân để mở lại Hormuz vẫn còn bỏ ngỏ. Ngay cả nếu được thông qua, vẫn chưa rõ hoạt động hộ tống này sẽ bắt đầu trước hay sau khi xung đột với Iran kết thúc. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện vẫn đang gia tăng áp lực lên các đồng minh châu Âu, đồng thời lên kế hoạch công bố các thông tin liên quan ngay trong tuần này. Ông cảnh báo, các đồng minh trong NATO sẽ đối mặt với một tương lai “rất tồi tệ” nếu các thành viên không hỗ trợ Washington trong nhiệm vụ tại Hormuz.

Tại sao eo biển Hormuz lại quan trọng?

Eo biển Hormuz, nằm giữa Oman và Iran, được xem là “yết hầu” năng lượng của thế giới, khi là lối thoát ra biển duy nhất cho các quốc gia sản xuất dầu mỏ như Kuwait, Iran, Iraq, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Điểm hẹp nhất của eo biển rộng 33 km, với lối đi an toàn chỉ khoảng 3 km mỗi chiều, khiến đây trở thành một trong những “nút thắt” chiến lược quan trọng. Với mức độ phụ thuộc cao như vậy, bất kỳ gián đoạn nào tại eo biển đều lập tức ảnh hưởng tới nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz giữ vai trò sống còn đối với nền kinh tế toàn cầu, bởi khoảng một phần năm lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng đều đi qua eo biển này. Khi Iran quyết định phong tỏa Hormuz gần đây để trả đũa các cuộc tập kích của Mỹ và Israel, lưu lượng giao thông tại đây giảm tới 97%, khiến hơn 1.000 tàu chở dầu và hàng hóa mắc kẹt, đồng thời đẩy giá dầu lên mức cao nhất gần bốn năm. Sự gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng mà còn tạo ra áp lực lớn lên các nhà máy lọc dầu, khiến nhiều cơ sở phải giảm công suất hoặc tạm ngừng hoạt động do thiếu dầu thô để chế biến. Theo ước tính, chỉ trong hơn một tuần, tổng sản lượng dầu tại Iraq, Kuwait, UAE và Saudi Arabia giảm hàng triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 10% nguồn cung toàn cầu. Nhiều quốc gia vùng Vịnh đã xây dựng các đường ống thay thế, như tuyến Abu Dhabi – Fujairah của UAE hay tuyến Đông - Tây của Saudi Arabia, nhưng khả năng bù đắp hoàn toàn cho Hormuz vẫn hạn chế. Điều này cho thấy thế giới vẫn phụ thuộc mạnh mẽ vào tuyến hàng hải hẹp này.

Không chỉ là huyết mạch kinh tế, Hormuz còn mang tầm quan trọng chiến lược và quân sự. Lối đi hẹp, bờ biển nhiều núi và các đảo nhỏ tạo điều kiện thuận lợi cho phục kích và rải thủy lôi, sử dụng tàu tấn công nhanh, tàu ngầm mini hay máy bay không người lái (UAV) để ngăn chặn giao thương. Do đó, ngay cả khi Hải quân Mỹ triển khai tàu chiến hộ tống, việc đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn vẫn là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn. Các chuyên gia nhận định, dù chưa xảy ra tấn công trực tiếp, nhưng nhiều tàu chở dầu cũng không dám đi qua eo biển. Mặt khác, việc hộ tống 3 hoặc 4 tàu mỗi ngày qua eo biển bằng cách sử dụng 7 hoặc 8 tàu khu trục để yểm trợ sẽ chỉ khả thi trong ngắn hạn, còn để duy trì hoạt động này trong nhiều tháng sẽ đòi hỏi nguồn lực lớn. Chưa hết, các tên lửa và UAV phóng từ khu vực ven biển trong khoảng cách gần cũng khó bị đánh chặn trước khi tiếp cận mục tiêu, khiến tàu chiến và các khí tài quân sự dễ rơi vào tình thế nguy hiểm.

Ông Kevin Rowlands - Cựu Đại úy Hải quân Hoàng gia Anh cho biết: “Hải quân Iran không có năng lực tác chiến xa bờ mạnh như các lực lượng hải quân phương Tây. Thay vào đó, họ tập trung vào phòng thủ trong khu vực và chiến lược chống tiếp cận, nhằm khiến việc đi lại qua eo biển Hormuz trở nên khó khăn. Iran có nhiều cách để làm điều này, như bố trí pháo và tên lửa ven biển để nhắm vào tàu thuyền, sử dụng không quân tấn công tàu chiến, triển khai nhiều tàu nhỏ để gây áp lực lên các tàu chiến phương Tây, cũng như dùng máy bay không người lái và rải thủy lôi.”

Do đó, nhiệm vụ hộ tống tàu thuyền đi qua Hormuz là một thách thức quân sự đầy rủi ro. Theo chuyên gia Rose Kelanic của Viện Nghiên cứu chính sách Defense Priorities, dù Mỹ có khả năng triển khai lực lượng để thực hiện nhiệm vụ, nhưng nguy cơ thương vong vẫn cao và là yếu tố khiến Washington phải cân nhắc thận trọng trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Một số ý kiến khác cũng cho rằng một chiến dịch hộ tống và đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz cần nhiều tàu chiến hơn, đồng thời phải phối hợp với lực lượng không quân và thậm chí cả bộ binh để vô hiệu hóa các mối đe dọa từ Iran. Jennifer Parker, cựu binh Hải quân Hoàng gia Australia, cho rằng việc bảo vệ Hormuz trong bối cảnh xung đột có thể đòi hỏi Mỹ kiểm soát một phần bờ biển Iran bằng lực lượng thủy quân lục chiến hoặc đặc nhiệm. Thực tế, Washington đã triển khai hơn 2.000 binh sĩ viễn chinh thủy quân lục chiến tới Trung Đông, dù khả năng tiến hành một cuộc tấn công đổ bộ vẫn còn gây nhiều tranh luận.

Sự gián đoạn tại Hormuz cũng tác động sâu rộng đến các lĩnh vực khác ngoài năng lượng. Các tàu thương mại vận chuyển hàng hóa giữa châu Âu và châu Á buộc phải chuyển hướng vòng qua châu Phi để tránh kênh đào Suez và Biển Đỏ, làm tăng chi phí vận tải và giá nhập khẩu. Giá khí đốt chuẩn châu Âu tăng mạnh sau khi Qatar tuyên bố bất khả kháng với các lô hàng LNG, trong khi nhiều cơ sở sản xuất phân bón phụ thuộc vào nguồn cung từ khu vực Vịnh cũng gặp khó khăn. Khoảng 33% lượng phân bón toàn cầu, bao gồm lưu huỳnh và amoniac, thường đi qua Hormuz. Nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu đầu vào cho nông nghiệp toàn cầu sẽ dẫn tới khủng hoảng lương thực và tăng giá thực phẩm, giống như những cú sốc từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.

Mỹ còn lựa chọn chiến lược nào khác?

Sau khi Mỹ kêu gọi lập liên minh hải quân để bảo đảm an ninh eo biển Hormuz, Tổng thống Donald Trump được cho là đang phải đối mặt với những quyết định chiến lược đầy thách thức. Đề xuất này không chỉ nhằm đảm bảo an ninh cho tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng, mà còn là bước đi chiến lược để tăng sức ép lên Iran, củng cố vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ và tạo lợi thế trong quan hệ với các nước nhập khẩu dầu, đặc biệt là Trung Quốc. Liệu Mỹ sẽ duy trì áp lực quân sự để bảo đảm dòng chảy năng lượng, hay tìm cách giảm căng thẳng trước những rủi ro ngày càng gia tăng?

Nhiều nhà phân tích cho rằng lời kêu gọi thành lập liên minh hải quân mang tính biểu tượng chiến lược, thể hiện khả năng lãnh đạo của Mỹ trong việc bảo đảm an ninh hàng hải toàn cầu. Việc mời Trung Quốc tham gia liên minh đặc biệt đáng chú ý, bởi Bắc Kinh là quốc gia nhập khẩu dầu lớn và phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng từ Trung Đông. Ông Trump thậm chí để ngỏ khả năng hoãn cuộc gặp thượng đỉnh với chủ tịch Tập Cận Bình nếu Trung Quốc không giúp mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, theo hãng tin CNBC, nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz hiện chiếm chưa đến một nửa tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, do đó ý tưởng liên minh hải quân của ông Trump dường như chỉ là bước đi nhằm tăng sức ép lên Bắc Kinh trước thềm chuyến thăm Trung Quốc.

Song song với đó, ông Trump cũng cân nhắc khả năng kiểm soát cảng dầu chiến lược của Iran trên đảo Kharg nếu các tàu chở dầu vẫn bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz. Đảo Kharg là trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran, xử lý tới khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu. Việc kiểm soát hòn đảo sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế Iran, đồng thời gửi thông điệp mạnh mẽ về khả năng hành động quân sự của Mỹ. Trước đó, lực lượng Mỹ đã tiến hành các đòn tấn công nhằm phá hủy cơ sở quân sự trên đảo, đồng thời cảnh báo sẽ nhắm vào hạ tầng dầu mỏ nếu Iran không chấm dứt việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz, xung đột Mỹ – Iran và những bước đi của Tổng thống Trump cho thấy tình hình Trung Đông đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm. Mọi lựa chọn đều tiềm ẩn rủi ro cao. Nếu tiếp tục leo thang quân sự, Mỹ có thể đối mặt với thương vong lớn dù từng tuyên bố chiến thắng đã cận kề; nếu rút lui, uy tín của Mỹ và niềm tin của các đồng minh sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Khi xung đột bước sang tuần thứ ba, với hơn 2.100 người thiệt mạng và hậu quả lan rộng, rõ ràng còn quá sớm để đánh giá hiệu quả chiến dịch. Đến nay, chính quyền Trump dường như vẫn chưa có lối ra rõ ràng cho khủng hoảng tại Trung Đông, cho thấy Mỹ đang vật lộn để cân bằng mục tiêu chiến lược với những rủi ro thực tế tại khu vực.