ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Năm 2025 đã khép lại sau những chuyển động mạnh mẽ về kinh tế, về địa chính trị. Từ các biện pháp thuế quan mạnh tay của Mỹ làm rung chuyển trật tự thương mại toàn cầu, đến những cuộc xung đột kéo dài chưa có hồi kết, bức tranh quốc tế hiện lên với gam màu phức tạp và đầy bất định. Năm 2026 được dự báo là thời điểm mang tính bước ngoặt đối với trật tự thế giới, khi hàng loạt điểm nóng địa chính trị tiếp tục leo thang, các cuộc xung đột kéo dài chưa có lối thoát, chủ nghĩa khủng bố tái xuất, trong khi cuộc cạnh tranh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng quyết liệt. Sau đây là những vấn đề sẽ chi phối cục diện thế giới trong năm nay.

Căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang

Một trong những thách thức lớn nhất của thế giới năm 2026 là tình trạng căng thẳng địa chính trị tiếp tục âm ỉ tại nhiều khu vực. Cạnh tranh giữa các nước lớn vẫn là nhân tố chi phối cục diện quốc tế, thể hiện rõ qua việc các trung tâm quyền lực hàng đầu điều chỉnh chiến lược, gia tăng ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích quốc gia. Theo các chuyên gia, cách tiếp cận mang nặng tính “thỏa thuận song phương” của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump được dự báo sẽ tiếp tục làm suy yếu các khuôn khổ đa phương truyền thống, khiến nỗ lực phối hợp giải quyết những vấn đề chung như biến đổi khí hậu, dịch bệnh hay an ninh năng lượng gặp nhiều trở ngại.

Bên cạnh đó, các điểm nóng tại Trung Đông, châu Phi và xung đột Nga - Ukraine tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ leo thang.

Hệ lụy của các cuộc xung đột kéo dài không chỉ gây tổn thất nặng nề về người và của, mà còn làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng nhân đạo, gia tăng làn sóng di cư, tị nạn, qua đó ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh khu vực và toàn cầu.

Quan hệ giữa Mỹ với các nước

Chính sách đối ngoại của Mỹ cũng là một trong những yếu tố định hình cục diện thế giới. Với Chiến lược An ninh Quốc gia được công bố vào đầu tháng 12/2025, Mỹ cho thấy nước này đặt mối quan hệ ở Tây Bán Cầu lên trên hết, trong khi hạ mức quan tâm đối với châu Âu. Điều này phần nào sẽ phản ánh cách Mỹ ngoại giao với thế giới, ít nhất trong 3 năm tới.

Ngày 5/12/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố Chiến lược An ninh Quốc gia, một văn kiện chiến lược toàn diện nhằm định hình lại vai trò của Washington trên thế giới. Trong tài liệu này, Mỹ tái khẳng định vị thế thống trị của mình ở Tây bán cầu, tăng cường sức mạnh quân sự ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và có thể xem xét lại mối quan hệ với châu Âu.

Chiến lược An ninh Quốc gia mới mô tả tầm nhìn của Tổng thống Trump là “chủ nghĩa hiện thực linh hoạt” và lập luận rằng Mỹ nên khôi phục Học thuyết Monroe thế kỷ XIX, tuyên bố Tây bán cầu là vùng ảnh hưởng của Washington. Tài liệu này cũng cảnh báo rằng châu Âu đang đối mặt với nguy cơ “xóa sổ nền văn minh” và phải thay đổi hướng đi.

Chiến lược An ninh Quốc gia mới là biểu hiện rõ ràng nhất về mong muốn của Tổng thống Trump nhằm làm rung chuyển trật tự hậu Thế chiến thứ hai do Mỹ dẫn đầu và được xây dựng trên mạng lưới các liên minh và nhóm đa phương, đồng thời định nghĩa lại trật tự đó thông qua lăng kính “Nước Mỹ trên hết” của ông.

Để hiện thực hoá chiến lược này, thời gian qua, Mỹ đã tăng cường đáng kể sự hiện diện quân sự ở Caribe và Tây Đại Tây Dương, đưa lực lượng hải quân lớn nhất kể từ Chiến tranh Lạnh vào khu vực này. Mục tiêu của chiến dịch được cho là nhằm vào các đối tượng bị cáo buộc liên quan đến hoạt động buôn bán ma túy. Hơn 30 cuộc tấn công đã được thực hiện mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ, với đỉnh điểm là cuộc tấn công quân sự chớp nhoáng nhằm vào các mục tiêu bên trong Venezuela vào sáng sớm 3/1, bắt giữ vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro và đưa họ về Mỹ xét xử với cáo buộc âm mưu khủng bố ma túy, âm mưu nhập khẩu cocaine vào Mỹ cùng một số tội danh khác, những điều mà ông Maduro lâu nay vẫn luôn bác bỏ. Ông Trump trước đó khẳng định Mỹ sẽ duy trì vai trò cường quốc chi phối tại Tây bán cầu, sẵn sàng sử dụng vũ lực khi cần thiết để bảo vệ và thúc đẩy lợi ích quốc gia.

Trong khi đó, trong quan hệ với Trung Quốc, Mỹ được dự đoán sẽ đưa quan hệ địa chính trị xuống vai trò thứ yếu, trong khi tập trung vào vấn đề kinh tế.

Năm 2026, Mỹ cũng được dự đoán theo đuổi cam kết về một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, củng cố các quan hệ đối tác và đồng minh trong khu vực. Đối với châu Âu, Mỹ có thể tiếp tục có những quan điểm cứng rắn, trong đó thẳng thắn chỉ trích các vấn đề chính quyền ông Trump quan tâm, trong đó có nhập cư. Những yếu tố này có thể khiến quan hệ hai bờ Đại Tây Dương rơi xuống mức thấp chưa từng có từ sau Thế chiến II.

Kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại

Trong lĩnh vực kinh tế, sau một năm ghi nhận tăng trưởng ổn định, kinh tế toàn cầu trong năm 2026 dự kiến ghi nhận nhiều thay đổi khi các chính sách thuế quan mới thực sự phát huy hết tác động. Triển vọng kinh tế được dự đoán sẽ thấp hơn một chút so với năm 2025, nhiều ngân hàng trung ương sẽ hạ lãi suất. Trong khi đó, tăng trưởng thương mại toàn cầu năm 2026 sẽ yếu hơn năm 2025 do hoạt động kinh tế toàn cầu chậm lại, chi phí thương mại cao hơn và sự bất ổn kéo dài ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Về kinh tế, năm 2026 được dự báo là năm kinh tế thế giới tăng trưởng chậm nhưng chưa rơi vào suy thoái toàn diện. Các tổ chức quốc tế lớn như IMF, WB và OECD đều đưa ra kịch bản thận trọng, với tăng trưởng GDP toàn cầu dao động quanh mức 2,9 - 3,1%. Nguyên nhân chính đến từ tác động trễ của thuế quan cao hơn, bất ổn chính sách và nợ công gia tăng tại nhiều nền kinh tế lớn.

Mỹ - động lực tăng trưởng chủ yếu của kinh tế thế giới - được dự báo giảm tốc rõ rệt khi tác động của bảo hộ thương mại, chính sách nhập cư và lãi suất cao dần bộc lộ.

Châu Âu tiếp tục đối mặt với tăng trưởng yếu, trong khi Trung Quốc chịu áp lực từ giảm phát, nhu cầu nội địa suy yếu và dư thừa công suất công nghiệp. Ngược lại, Ấn Độ và một số nền kinh tế mới nổi châu Á vẫn là điểm sáng nhờ tiêu dùng nội địa và cải cách cơ cấu.

Lạm phát toàn cầu có xu hướng hạ nhiệt, tạo dư địa để các ngân hàng trung ương lớn từng bước nới lỏng chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, rủi ro lạm phát quay trở lại vẫn hiện hữu, đặc biệt nếu thuế quan và xung đột địa chính trị tiếp tục đẩy chi phí nhập khẩu và năng lượng tăng cao. Nguy cơ bất ổn trên thị trường trái phiếu, nhất là tại các nền kinh tế có thâm hụt lớn, cũng được giới phân tích đặc biệt lưu ý trong năm nay.

Biến đổi khí hậu

Một thách thức khác đối với thế giới trong năm 2026 là biến đổi khí hậu. Nhiệt độ toàn cầu không chỉ đang tăng lên mà còn tăng nhanh hơn trước, với những kỷ lục mới được ghi nhận vào năm 2023 và 2024, và tại một số thời điểm trong năm 2025. Thiên tai cực đoan, nước biển dâng, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường không còn là vấn đề của riêng một quốc gia, mà đã trở thành thách thức chung của toàn nhân loại.

Trong năm 2025, thời tiết cực đoan tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều khu vực trên thế giới. Bão Kalmaegi đã cướp đi sinh mạng của hơn 200 người ở Philippines vào tháng 11.

Tây Ban Nha phải hứng chịu những vụ cháy rừng tồi tệ nhất trong ba thập kỷ qua do điều kiện thời tiết mà các nhà khoa học xác nhận là do biến đổi khí hậu gây ra.

Bà Emily Theokritoff - Viện Grantham thuộc Đại học Hoàng gia London cho biết: "Năm 2025 khá tàn khốc, bắt đầu với những vụ cháy rừng lớn ở Los Angeles và xuyên suốt cả năm, những đợt nắng nóng khủng khiếp ở châu Âu, nơi nhiều người già thiệt mạng, và gần đây nhất là cơn bão Melissa đổ bộ vào Jamaica và phía đông Cuba, một cơn bão cấp 5 rất mạnh, gây ra nhiều tác động tiêu cực lên các hòn đảo nhỏ. Vì vậy, điều này phần nào đúng như chúng ta dự đoán với sự gia tăng biến đổi khí hậu, chúng ta đang chứng kiến các hiện tượng thời tiết cực đoan dữ dội hơn và thường xuyên hơn, ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội."

Nghiên cứu mới cho thấy nhiệt độ trung bình toàn cầu đang tăng với tốc độ 0,27 độ C mỗi thập kỷ - tức là nhanh hơn gần 50% so với những năm 1990 và 2000 khi tốc độ ấm lên chỉ khoảng 0,2 độ C mỗi thập kỷ. Mực nước biển hiện cũng đang dâng cao nhanh hơn - khoảng 4,5 mm mỗi năm trong thập kỷ qua, so với 1,85 mm mỗi năm được đo trong các thập kỷ kể từ năm 1900. Thế giới hiện đang trên đà vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, và nhiều dự báo cho thấy điều này có thể xảy ra vĩnh viễn trước năm 2030 nếu tốc độ phát thải không giảm.

Các nhà khoa học cảnh báo điều đó có thể sẽ dẫn đến những hậu quả thảm khốc và không thể đảo ngược. Năm 2026 được dự báo là thời điểm các tác động của biến đổi khí hậu trở nên rõ rệt và thường xuyên hơn. Thách thức lớn không chỉ nằm ở việc cắt giảm phát thải, mà còn ở năng lực thích ứng và tài chính khí hậu, đặc biệt đối với các quốc gia dễ bị tổn thương nhất.

Trí tuệ nhân tạo

Hiếm có vấn đề nào nổi lên nhanh chóng và mạnh mẽ như trí tuệ nhân tạo (AI) trong chương trình nghị sự toàn cầu, và nhiều khả năng xu hướng này sẽ còn tiếp diễn. Trong năm 2026, sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo sẽ mở ra những cơ hội to lớn cho tăng trưởng và đổi mới sáng tạo, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề mới về an ninh, đạo đức và quản trị toàn cầu.

Kể từ khi ChatGPT bùng nổ ba năm trước, các công ty lớn nhỏ đều nhanh chóng nắm bắt cơ hội áp dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh và tích hợp nó vào nhiều sản phẩm. Nhưng theo nhận định của các giám đốc điều hành, cố vấn và kết quả của 7 cuộc khảo sát gần đây đối với các nhà quản lý và người lao động, cho đến nay, phần lớn các doanh nghiệp vẫn đang gặp khó khăn trong việc thu được lợi nhuận đáng kể từ các khoản đầu tư vào AI.

Các nhà điều hành cho biết họ vẫn tin rằng AI tạo sinh cuối cùng sẽ chuyển đổi hoạt động kinh doanh của mình, nhưng họ cũng đang xem xét lại tốc độ diễn ra quá trình đó. Forrester dự đoán rằng trong năm 2026, các công ty sẽ trì hoãn khoảng 25% chi tiêu cho AI theo kế hoạch thêm một năm.

Ông Carl-Benedikt Frey cũng cảnh báo nguy cơ vỡ “bong bóng AI” trong bối cảnh trên thế giới đang có sự cạnh tranh rất mạnh mẽ trong lĩnh vực này. Các công ty AI, bao gồm OpenAI, Anthropic và Google, đều đang tập trung mạnh vào việc thu hút khách hàng doanh nghiệp. Trong một bữa trưa gần đây với các biên tập viên truyền thông ở New York, Giám đốc điều hành của OpenAI, Sam Altman, cho biết việc phát triển các hệ thống AI cho các công ty có thể là một thị trường trị giá 100 tỷ đô la.

Tất cả những điều này đang diễn ra trong bối cảnh đầu tư công nghệ chưa từng có vào mọi lĩnh vực, từ chip đến trung tâm dữ liệu và nguồn năng lượng. Liệu những khoản đầu tư này có mang lại hiệu quả hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng của các công ty trong việc tìm ra cách sử dụng AI để tăng doanh thu, gia tăng lợi nhuận hoặc đẩy nhanh tốc độ đổi mới. Nếu không thành công, việc xây dựng cơ sở hạ tầng này có thể gây ra một cuộc khủng hoảng tương tự như bong bóng dot-com hồi đầu những năm 2000.

Nếu năm 2025 mang dáng dấp của một giai đoạn chuyển đổi, thì năm 2026 đang dần hiện lên như năm bản lề - với nhiều diễn biến quan trọng có thể xoay chuyển hướng đi của thế giới trong tương lai. Các cuộc chiến tranh khó có thể kết thúc một cách êm đẹp, các liên minh đang chịu áp lực, và trật tự quốc tế ngày càng trở nên phân mảnh. Kinh tế cũng như hệ tư tưởng hay sức mạnh quân sự sẽ định hình kết quả. Và trong khi tên các cường quốc tiếp tục xuất hiện trên các trang nhất và trong các tiêu đề báo chí, thì sự lựa chọn của các quốc gia tầm trung và nhỏ hơn có thể ngày càng quyết định cách thức diễn biến của kỷ nguyên bất ổn này.