ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Tổng thống Donald Trump tiếp tục làm dậy sóng khi tái khẳng định ý định kiểm soát Greenland vì lý do an ninh quốc gia, đồng thời đe dọa hành động quân sự đối với Colombia, với cáo buộc liên quan đến nạn buôn bán cocaine. Những tuyên bố cứng rắn và đầy tính áp đặt này đang khiến cả đồng minh lẫn đối thủ của Mỹ phải dè chừng, đồng thời đặt ra một câu hỏi cho toàn thế giới: ai sẽ là mục tiêu tiếp theo trong tầm ngắm của Washington?

Greenland: Điểm nóng địa chính trị mới

Việc băng tan ở Bắc Cực đang mở ra những tuyến hàng hải mới đầy tiềm năng, trong khi Greenland lại sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú. Quan trọng hơn, vị trí chiến lược của hòn đảo này được xem là một “tử huyệt” tiềm tàng của NATO.

Nga, Trung Quốc, Mỹ và các quốc gia châu Âu đều đã gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực. Với ông Trump, Greenland không phải là ý tưởng mới. Ngay trong nhiệm kỳ đầu, ông từng gây chấn động khi công khai đề xuất mua lại hòn đảo từ Đan Mạch.

Phát biểu này đã khiến Copenhagen đặc biệt quan ngại. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố thẳng thắn rằng ông Trump “không có quyền sáp nhập Greenland”, đồng thời nhắc lại rằng Đan Mạch – một thành viên NATO – đã cho Mỹ quyền tiếp cận quân sự rộng rãi tại Greenland thông qua các thỏa thuận hiện hành.

Dù vẫn thuộc Vương quốc Đan Mạch, Greenland hiện có quyền tự chủ sâu rộng trong các vấn đề nội bộ, trong khi Copenhagen chỉ giữ vai trò về đối ngoại và quốc phòng. Cơ chế này tôn trọng bản sắc văn hóa và khát vọng tự quyết của người Greenland – những yếu tố luôn được đặt lên hàng đầu. Một kịch bản can thiệp quân sự từ bên ngoài chắc chắn sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ, không chỉ vì xâm phạm quyền tự trị mà còn bị nhìn nhận như một hành động mang tính thực dân kiểu mới. Sự phản kháng trong nước, kết hợp với làn sóng chỉ trích quốc tế, sẽ biến bất kỳ lợi ích chiến lược nào thành gánh nặng địa chính trị cho Washington.

Tổng thống Donald Trump biện minh cho ý tưởng kiểm soát Greenland bằng lý do “an ninh quốc gia và tự do toàn cầu”. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, động cơ cốt lõi nằm ở nguồn khoáng sản chiến lược của hòn đảo – đặc biệt là các khoáng sản quan trọng đối với quá trình chuyển đổi năng lượng.

Bắc Cực ngày càng trở nên quan trọng khi biến đổi khí hậu mở ra các tuyến hàng hải mới và khả năng khai thác tài nguyên. Với vị trí nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, Greenland giữ vai trò then chốt trong cấu trúc an ninh khu vực. Tuy vậy, một hành động cưỡng ép sẽ khiến Greenland cùng các đối tác quốc tế nhanh chóng hình thành mặt trận phản đối, đẩy Mỹ vào một cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng, làm suy yếu độ tin cậy chiến lược của nước này.

Về pháp lý và đạo lý, việc dùng vũ lực sẽ vi phạm trắng trợn Hiến chương Liên hợp quốc, làm tổn hại hình ảnh một quốc gia bảo vệ chủ quyền và luật pháp quốc tế mà Mỹ cố gắng xây dựng.

Con đường hợp lý hơn là hợp tác thay vì cưỡng ép. Thông qua đầu tư phát triển bền vững, hạ tầng và khả năng thích ứng khí hậu, Mỹ có thể củng cố ảnh hưởng tại Greenland mà vẫn tôn trọng quyền tự quyết. Tận dụng các cơ chế đa phương như Hội đồng Bắc Cực sẽ giúp Washington bảo vệ lợi ích chiến lược, đồng thời duy trì ổn định khu vực và sự đồng thuận quốc tế.

Chiến lược của Mỹ tại Mỹ Latinh

Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền Trump công bố tháng trước đã xác định “khôi phục vị thế hàng đầu của Mỹ tại Tây bán cầu” là một mục tiêu trọng tâm, và cuộc can thiệp tại Venezuela được coi là bước đi cụ thể minh họa cho tham vọng này. Tiếp theo sau có thể còn những mục tiêu khác như Cuba, Colombia, nhằm thực hiện Học thuyết Monroe, kiểm soát hoàn toàn khu vực Mỹ Latinh, sân sau của Mỹ.

Hồi cuối tuần qua, Tổng thống Trump nhắc lại Học thuyết Monroe thế kỷ 19, kêu gọi các cường quốc – đặc biệt là các nước châu Âu – tôn trọng sự thống trị của Mỹ ở khu vực. Ông cũng viện dẫn Phụ lục Roosevelt – được sử dụng để biện minh cho việc tách Panama khỏi Colombia, từ đó kiểm soát Kênh đào Panama. Ông coi đó là cơ sở để lý giải cho việc Mỹ hành động quyết đoán hơn tại Tây bán cầu. Ông Trump còn hài hước nói rằng học thuyết Monroe có thể được đổi tên thành “Học thuyết Don-roe” theo tên ông.

Những phát biểu này đã làm dấy lên tâm lý lo ngại tại Cuba, một đồng minh và đối tác thương mại quan trọng của Venezuela, đặc biệt sau những gợi ý của Ngoại trưởng Marco Rubio rằng chính phủ Cuba có thể là “mục tiêu tiếp theo” của Washington. Ông Trump cho rằng nền kinh tế Cuba, vốn đã kiệt quệ bởi lệnh cấm vận của Mỹ, sẽ càng sụp đổ sau việc ông Maduro bị lật đổ – vì Caracas từng cung cấp dầu trợ giá cho đảo quốc Caribe này.

Không chỉ Cuba, Colombia cũng lọt vào tầm ngắm của Trump. Trong hành trình trở về Washington, ông gọi Tổng thống Gustavo Petro là “sản xuất cocaine và bán cho Mỹ”. Tháng 9 năm ngoái, Mỹ lần đầu tiên trong gần 30 năm liệt Colombia – nước nhận viện trợ hàng đầu từ Mỹ – vào danh sách “không hợp tác trong cuộc chiến chống ma túy”, dẫn tới cắt giảm viện trợ đáng kể.

Trong 30 năm trước thời chính quyền Trump, chính sách đối ngoại của Mỹ tại Mỹ Latinh chủ yếu tập trung vào hỗ trợ dân chủ và tự do thương mại. Tuy nhiên, ông Trump đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận này, đặt lợi ích trực tiếp của Mỹ – hoặc trong nhiều trường hợp là lợi ích cá nhân – lên trên hết. Ông áp thuế đối với Brazil trong nỗ lực cứu đồng minh cũ, cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, khỏi nguy cơ bị truy tố; áp đặt lệnh trừng phạt với Tổng thống Colombia vì ông chỉ trích chính sách Mỹ; ủng hộ ứng viên cánh hữu tại Honduras – một can thiệp bất ngờ có thể đã ảnh hưởng đến kết quả bầu cử; và cấp gói cứu trợ 20 tỷ USD cho Argentina nhằm hỗ trợ ông Milei trong cuộc bầu cử lập pháp.

Những động thái này đã khiến nhiều quốc gia Mỹ Latinh lo ngại, bởi họ vẫn nhớ rõ lịch sử lâu dài của Mỹ trong việc can thiệp vào khu vực, từ các cuộc xâm lược Mexico, Panama, Haiti, cho tới việc hậu thuẫn các cuộc đảo chính quân sự.

Tổng thống Brazil Lula đã triệu tập hai cuộc họp nội các riêng về cuộc tấn công của Mỹ tại Venezuela và sau đó lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, cho rằng Washington đã “vượt qua giới hạn không thể chấp nhận” và kêu gọi cộng đồng quốc tế phải phản ứng quyết liệt thông qua Liên hợp quốc.

Cộng đồng các Quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (CELAC) đã tổ chức cuộc họp khẩn cấp về tình hình Venezuela. Nhiều nước do các lãnh đạo cánh tả dẫn đầu cử Bộ trưởng Ngoại giao tham dự, trong khi các quốc gia do lãnh đạo bảo thủ đứng đầu cử quan chức cấp thấp hơn. Tại cuộc họp, Ngoại trưởng Venezuela Yván Gil cảnh báo: “Cuộc tấn công này không chỉ nhắm vào Venezuela; nó là một cuộc tấn công vào toàn bộ Mỹ Latinh và Caribe. Hôm nay là Venezuela, ngày mai có thể là bất kỳ quốc gia nào quyết định thực thi chủ quyền.”

Dù vậy, vẫn chưa rõ các quốc gia trong khu vực có làm gì hơn việc ra tuyên bố phản đối hay không, bởi Mỹ vẫn là đối tác kinh tế quan trọng nhất và ông Trump đã chứng minh rằng ông sẵn sàng can thiệp kinh tế, chính trị và cả quân sự với bất kỳ quốc gia nào “chọc giận” Washington.

Từ các động thái này, rõ ràng chính quyền của ông Trump đang theo đuổi chính sách áp lực và can thiệp quyết đoán, coi việc kiểm soát ảnh hưởng tại Tây bán cầu và hạn chế vai trò của các chế độ “thù địch” là ưu tiên chiến lược. Sự kết hợp giữa mối đe dọa quân sự, trừng phạt kinh tế và tác động chính trị đang tạo ra một môi trường căng thẳng tại khu vực, khiến các quốc gia đồng minh lẫn đối thủ phải điều chỉnh chính sách và quan hệ với Mỹ.

Sự lo ngại của Iran

Chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela, với việc lực lượng đặc nhiệm bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, không chỉ chấn động khu vực Mỹ Latinh mà còn dấy lên sự quan ngại sâu sắc trong giới lãnh đạo Iran và các đồng minh. Một số quan chức Iran hiện lo rằng nước họ có thể trở thành “mục tiêu tiếp theo” trong chiến lược đối ngoại ngày càng quyết đoán của Tổng thống Donald Trump.

Iran hiện đang đối mặt với một làn sóng biểu tình lớn chưa từng có do khủng hoảng kinh tế, lạm phát tăng cao. Các nhà lãnh đạo e ngại rằng Washington có thể xem đây là cơ hội để thúc đẩy thay đổi chế độ - giống như cách Mỹ từng can thiệp vào Venezuela.

Iran hiện là một trong những quốc gia bị trừng phạt nặng nề nhất thế giới. Hàng loạt biện pháp hạn chế quốc tế khiến Tehran gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc tiếp cận các thị trường tài chính toàn cầu cũng như các tài sản ở nước ngoài đang bị phong tỏa. Trong khi đó, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào hàng nhập khẩu càng làm trầm trọng thêm tình hình, đẩy lạm phát leo thang. Thực tế đó đang tác động nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân.

Hôm Chủ nhật, đồng rial của Iran rơi xuống mức 1,42 triệu rial đổi 1 USD, tương đương mức mất giá 56% chỉ trong vòng sáu tháng. Đồng tiền lao dốc đã kéo theo lạm phát tăng vọt, với giá lương thực thực phẩm trung bình cao hơn 72% so với cùng kỳ năm ngoái.

Làn sóng phản đối ban đầu bùng phát từ cuộc biểu tình của các tiểu thương tại khu chợ Lớn ở Tehran, phản ứng trước sự sụp đổ của nền kinh tế. Chỉ trong vài ngày, các cuộc biểu tình đã lan rộng ra 17 trong tổng số 31 tỉnh của Iran vào thời điểm trước thềm năm mới, thu hút sự tham gia của nhiều tầng lớp xã hội khác. Hàng nghìn người đã xuống đường trên khắp cả nước, trong khi lực lượng an ninh ở một số khu vực đã phản ứng mạnh tay.

Ở thời điểm hiện tại, dù vẫn xảy ra một số vụ va chạm riêng lẻ, chính phủ của Tổng thống Masoud Pezeshkian chưa tiến hành một cuộc trấn áp toàn diện và phát tín hiệu sẵn sàng lắng nghe các “yêu cầu chính đáng” của người dân.

Nhằm xoa dịu bất ổn và trấn an dư luận, chính phủ đã bổ nhiệm Thống đốc Ngân hàng Trung ương mới vào hôm thứ Tư. Ông Abdolnaser Hemmati cam kết sẽ khôi phục ổn định kinh tế sau cú sụp đổ nghiêm trọng của đồng rial.

Trong bối cảnh đó, sự sụp đổ của chính quyền tổng thống Maduro nhiều khả năng được giới lãnh đạo Iran xem như một tín hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Theo ông Raz Zimmt, Trưởng chương trình nghiên cứu về Iran và “Trục Shiite” tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) ở Tel Aviv, diễn biến tại Venezuela cho thấy Tổng thống Donald Trump sẵn sàng theo đuổi chính sách thay đổi chế độ nếu ông cho rằng điều đó phục vụ lợi ích của Mỹ, chứ không chỉ dừng lại ở việc kiềm chế chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran.

Từ góc nhìn của Tehran, các sự kiện ở Venezuela cũng có thể hàm ý rằng Washington sẽ không ngăn cản những nỗ lực của Israel nhằm thúc đẩy thay đổi chế độ tại Iran, bất chấp những tuyên bố mềm mỏng trước đó của ông Trump. Những phát biểu này càng củng cố lo ngại tại Tehran rằng Venezuela có thể chỉ là bước mở đầu trong một chiến lược đối ngoại cứng rắn hơn của Mỹ, trong đó Iran không còn được xem đơn thuần là một đối thủ cần kiềm chế, mà có thể trở thành mục tiêu của một kịch bản thay đổi chế độ toàn diện.

Trong bối cảnh các mối quan hệ quốc tế ngày càng căng thẳng, việc Mỹ nhắc tới Cuba, Colombia, Mexico, Iran, cùng với Greenland như những mục tiêu có thể can thiệp đã khiến nhiều chuyên gia cảnh báo rằng Washington đang theo đuổi một chính sách đối ngoại năng động nhưng đôi khi thiếu rõ ràng về ranh giới giữa an ninh và thay đổi chế độ. Các động thái này không chỉ làm dấy lên lo ngại về sự ổn định trong khu vực Mỹ Latinh và Bắc Cực, mà còn khiến các đồng minh và đối thủ phải xem lại cách tiếp cận với Mỹ, trong khi cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao từng bước đi tiếp theo của Washington.