Mục tiêu then chốt của Mỹ tại Iran
Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã gây ra tác động toàn cầu, làm gián đoạn thị trường dầu mỏ và tài chính, chuỗi cung ứng, thương mại hàng hải và hàng không. Trong bối cảnh các cuộc tấn công tiếp tục diễn ra trên khắp Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã liên tục thay đổi mục tiêu của cuộc chiến. Vậy những mục tiêu đó là gì và khả thi đến mức nào?
Ngày 28/2/2026, Mỹ cùng đồng minh Israel đã phát động chiến tranh với Iran. Tehran đã nhanh chóng đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel, các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông và các mục tiêu ở các quốc gia vùng Vịnh và xa hơn nữa. Giờ đây, cuộc chiến đã gây ra tác động toàn cầu, làm gián đoạn thị trường dầu mỏ và tài chính, chuỗi cung ứng, thương mại hàng hải và hàng không. Trong bối cảnh các cuộc tấn công tiếp tục diễn ra trên khắp Iran, giới chức Mỹ đã liên tục đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn về lý do, mục tiêu lẫn thời hạn của chiến dịch.
Những tuyên bố mâu thuẫn về cuộc chiến tại Iran
Hơn hai thập kỷ sau cuộc chiến tại Iraq do Mỹ dẫn đầu năm 2003, Mỹ cùng với Israel, đã phát động cuộc chiến chống lại Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cố gắng giải thích với người dân Mỹ lý do tại sao quân đội của họ lại quyết định phát động cuộc chiến vào ngày 28/2. Tại một cuộc họp báo ở Florida, ông Trump lập luận mà không đưa ra bằng chứng rằng nếu không phát động cuộc tấn công vào Iran, Cộng hòa Hồi giáo này đã có thể thống trị toàn bộ Trung Đông.
"Một chế độ Iran được trang bị tên lửa tầm xa và vũ khí hạt nhân sẽ là mối đe dọa đối với Trung Đông và đối với đất nước chúng ta. Do đó, đây là cơ hội tốt nhất cuối cùng của chúng ta để tấn công".
Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tuyên bố trên trái ngược hoàn toàn với những phát biểu mơ hồ về thời hạn của chiến dịch tấn công không ngừng nghỉ của Mỹ và Israel. Cuộc chiến hiện đã bước sang tuần thứ hai, nhưng ông Trump vẫn chưa đưa ra được thời hạn cụ thể để kết thúc xung đột, dù theo ông cũng như các phụ tá thân cận thì quyền chủ động hoàn toàn nằm trong tay họ. Vào ngày thứ ba của chiến dịch, ông Trump khẳng định rằng, cuộc chiến sẽ kéo dài 4 - 5 tuần. Nhưng trong tuyên bố mới nhất, ông chủ Nhà Trắng lại ám chỉ rằng hòa bình có thể sắp đến, ngay cả khi ông và các quan chức cấp cao đồng thời cảnh báo rằng cuộc chiến có thể trở nên dữ dội hơn và kéo dài hơn.
Không chỉ về thời hạn chiến dịch, những tuyên bố từ giới chức Mỹ về mục tiêu cũng gây tranh cãi. Trong các tuyên bố chính thức, Washington liệt kê mục tiêu chiến dịch gồm "phá hủy chương trình hạt nhân, tiềm lực tên lửa, máy bay không người lái và Hải quân Iran", mà không đề cập đến việc thay đổi chế độ của Iran.
"Mục tiêu của chúng tôi là tên lửa, cả khả năng sản xuất và khả năng phóng chúng và một mặt là thu hút máy bay không người lái. Đó sẽ là trọng tâm của chúng tôi. Và đó là những gì chúng tôi sẽ tập trung vào".
Ông Marco Rubio - Ngoại trưởng Mỹ.
Ông Elbridge Colby - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ cho hay: "Tôi có thể trình bày quan điểm từ Bộ Chiến tranh, đại diện cho định hướng mà tổng thống đã đưa ra cho chiến dịch quân sự. Chiến dịch tập trung cụ thể vào việc làm suy yếu và phá hủy khả năng triển khai sức mạnh quân sự thông thường của Iran và đặc biệt là khả năng sản xuất cũng như tấn công của máy bay không người lái, cũng như lực lượng hải quân của Cộng hòa Hồi giáo".
Tuy vậy, cả ông Trump lẫn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều nhiều lần công khai kêu gọi người dân Iran giành lại đất nước.
Sự thiếu nhất quán trong thông điệp phản ánh áp lực chính trị và quân sự ngày càng leo thang đang đè nặng lên một tổng thống đã đánh cược cả di sản của mình vào một cuộc chiến tranh mà hệ lụy trước mắt là cuộc khủng hoảng năng lượng và địa chính trị toàn cầu.
Giới phân tích nhìn nhận sự lộn xộn này theo hai hướng: hoặc Nhà Trắng đang cố tình "tung hỏa mù", hoặc ông Trump đơn giản đang hành động theo linh tính. Hoặc những lời ám chỉ của ông về việc sắp chấm dứt chiến sự có thể là một nước đi khôn ngoan để giảm bớt căng thẳng chính trị và kinh tế. Bằng chứng là, sau tuyên bố của ông Trump hôm 9/3 về triển vọng sớm chấm dứt chiến tranh, giá dầu đã ngay lập tức giảm mạnh từ mốc 120 USD/thùng, trong khi thị trường chứng khoán thu hẹp lại mức thua lỗ. Điều này dường như không phải là trùng hợp ngẫu nhiên. Nhưng đến tối cùng ngày, ông Trump lại đưa ra tuyên bố trái ngược tại cuộc họp chính sách với các nghị sĩ Cộng hòa ở bang Florida. Theo đó, ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh rằng, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc và Mỹ sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi đạt được chiến thắng cuối cùng.
Bất chấp những tuyên bố mâu thuẫn trên, câu hỏi quan trọng vào lúc này không nhất thiết là liệu ông Trump có muốn chấm dứt chiến tranh hay không, mà là liệu ông có thể làm được điều đó hay không?
Ông Jonathan Panikoff - Hội đồng Đại Tây Dương, Mỹ nhận định: "Có một số điểm khác biệt giữa Chiến tranh 12 ngày và tình hình hiện nay. Trong Chiến tranh 12 ngày, Mỹ không phải là bên dẫn đầu mà là Israel. Vì vậy, khi can thiệp, Mỹ đã đưa ra một quyết định cơ bản là can thiệp làm suy yếu chương trình hạt nhân của Iran và tấn công vào các mục tiêu mà Israel không thể tự mình thực hiện một cách hiệu quả. Giờ đây, Mỹ quyết định tiến hành một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn nhiều với kết quả không xác định và làm thế nào để đạt được mục tiêu cũng không rõ ràng".
Trước mắt, Mỹ phải đánh giá xem những thắng lợi về mặt chiến dịch đã đủ làm suy yếu khả năng đe dọa các nước láng giềng và đồng minh của Mỹ ở châu Âu và cuối cùng là lục địa Mỹ, của Iran hay chưa. Cho đến nay vẫn chưa có báo cáo độc lập nào về thiệt hại trong trận chiến. Nhưng ông Trump có thể có lý khi cho rằng cuộc tấn công đã làm suy yếu các chương trình tên lửa, hạt nhân và máy bay không người lái của Iran cũng như cơ sở hạ tầng quân sự của Tehran. Mặc dù vậy, vẫn còn những câu hỏi cơ bản hơn về kết cục của cuộc chiến mà ông Trump đang phải đối mặt. Đây là cuộc chiến nhằm thay chế độ Iran, hay chỉ là cái mà Washington cho là mối đe dọa từ nước này?
Thế khó của ông Trump
Gần hai tuần sau chiến dịch quân sự ở Iran khiến Mỹ và đồng minh Israel, Trung Đông rơi vào vòng xoáy bất ổn và khủng hoảng năng lượng đã làm chao đảo nhiều nước. Các vấn đề cũng đã nảy sinh trong quan hệ giữa Washington và các đồng minh thân cận liên quan tới chiến dịch này. Ở trong nước, ông Trump cũng vấp phải không ít sự phản đối, đặt không những bản thân ông mà còn cả đảng Cộng hòa vào tình thế rủi ro khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.
Tổng thống Mỹ đã nhiều lần gọi chiến dịch ở Iran là một cuộc thám hiểm, ngụ ý một chuyến đi ngắn và kết thúc nhanh chóng. Giới quan sát cho rằng, nhà lãnh đạo Mỹ đang cố tạo ấn tượng rằng Mỹ vẫn đang làm tốt và nắm quyền chủ động trong cuộc chiến. Tuy nhiên, tình hình thực tế có thể phức tạp hơn so với các tuyên bố lạc quan đó.
"Chiến tranh càng kéo dài và càng có nhiều thương vong về phía Mỹ, thì càng khó để ông Trump duy trì được sự ủng hộ. Nhiều người, đặc biệt là trong phong trào MAGA, về cơ bản không ủng hộ kiểu phiêu lưu quân sự ở Trung Đông và nghĩ rằng Tổng thống Trump đã hứa trong chiến dịch tranh cử rằng sẽ không phát động chiến tranh nhưng đã không làm được điều đó".
Ông Jonathan Panikoff - Hội đồng Đại Tây Dương, Mỹ.
Bất kỳ dấu hiệu suy giảm nào trong sự ủng hộ của cử tri cũng có thể đe dọa triển vọng duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026. Người dân Mỹ không muốn lặp lại những sai lầm của Chiến tranh Iraq và cuộc chiến ở Afghanistan. Quan điểm của cử tri ủng hộ quan điểm MAGA (nghĩa là “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”) hiện bị chia rẽ giữa một bên tin vào lời hứa không khởi động thêm các cuộc chiến mới và một bên tiếp tục đặt niềm tin tuyệt đối vào phán đoán của ông Trump. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy tâm lý phản đối chiến tranh đang lan rộng trong cử tri Mỹ nói chung, đặc biệt trong khối cử tri độc lập, nhóm hiện đóng vai trò then chốt trong nhiều cuộc bầu cử.
Anh Michael Leary - sinh viên Mỹ chia sẻ: "Một trong những điều tôi thích ở Tổng thống Trump Trump là ông ấy luôn nói 'Nước Mỹ trên hết'. Đó là khẩu hiệu tranh cử của ông ấy. Lý do tôi ủng hộ là vì ông ấy cam kết không có cuộc chiến tranh mới. Ông ấy muốn chấm dứt xung đột ở Ukraine. Nhưng việc tấn công Iran có vẻ như là một bước thụt lùi so với những gì ông ấy đã tuyên bố".
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, ông Trump cũng phải đối mặt với những tình thế tiến thoái lưỡng nan về chiến lược. Mối đe dọa từ Iran đối với Eo biển Hormuz - điểm nghẽn chiến lược, nơi lưu thông khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đang làm dấy lên nguy cơ xảy ra những cú sốc kinh tế nghiêm trọng nếu tình trạng căng thẳng không sớm được hạ nhiệt. Ông Trump sẽ cần quyết định liệu có nên sử dụng vũ lực để cố gắng mở lại tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới hay không. Dù nhiều đồng minh vùng Vịnh tỏ ra ủng hộ chiến dịch, nhất là sau khi Tehran nhắm mục tiêu vào họ bằng các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái, nhưng không phải tất cả các tiếng nói trong khu vực đều đồng tình với cuộc chiến.
Thực tế này đang đặt Nhà Trắng vào thế khó, khi ông Trump đặt nhiều kỳ vọng vào việc các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh tăng sản lượng dầu mỏ để giúp ổn định thị trường, đặc biệt khi những nước này từ lâu đã cho phép Mỹ thiết lập căn cứ quân sự và cam kết đầu tư quy mô lớn vào nền kinh tế Mỹ. Sự kháng cự thành công của Iran khiến Mỹ không còn nhiều lựa chọn, trong khi ông Trump đã cảm nhận được "sức nóng" từ những tác động của chiến sự lên nền kinh tế. Một cuộc tấn công bất ngờ có khả năng tiêu diệt hoàn toàn đối thủ có thể tạm thời huy động được sự ủng hộ dành cho Tổng thống Mỹ. Nhưng xung đột càng kéo dài, nước cờ mà ông Trump đi sẽ càng trở nên mạo hiểm. Khảo sát của Reuters cho thấy chỉ khoảng 25% người Mỹ ủng hộ việc tấn công Iran. Giá nhiên liệu leo thang trong bối cảnh người dân Mỹ đang lo ngại chi phí sinh hoạt sẽ biến cuộc chiến thành vấn đề "trên bàn ăn" của cử tri và hệ quả chính trị với ông Trump cùng đảng Cộng hòa sẽ khó lường.
Các kịch bản kết thúc xung đột
Trong bối cảnh xung đột ở Iran leo thang khỏi tầm kiểm soát, Mỹ đang đứng trước một số sự lựa chọn để kết thúc chiến sự và tập trung vào cuộc bầu cử giữa kỳ sắp diễn ra. Tuy nhiên, các nhà phân tích chỉ ra rằng mỗi lựa chọn đều tiềm ẩn những tổn thất và rủi ro chính trị.
Dù mục tiêu cho chiến dịch không kích của Mỹ vào Iran còn mờ nhạt, giới phân tích thu hẹp lại hai kịch bản Nhà Trắng có thể hướng đến: thay đổi chế độ mà không cần đổ bộ binh sĩ, hoặc làm suy yếu nghiêm trọng tiềm lực quân sự Iran.
Kịch bản thứ nhất có tiền lệ lịch sử rất ảm đạm. Từ Libya, Serbia đến Iraq và Afghanistan đầu thế kỷ XXI, kịch bản lặp đi lặp lại: bom trúng mục tiêu, đôi khi lãnh đạo bị tiêu diệt, nhưng chưa bao giờ một chính quyền thân Mỹ nào được dựng lên vững chắc sau đó. Lý do cốt lõi là thiếu một lực lượng đủ năng lực và uy tín để lấp vào khoảng trống quyền lực.
Dù Mỹ đã hạ sát lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei ngay trong ngày đầu tiên tiến hành chiến dịch, nhưng Washington tới nay vẫn thất bại trong nỗ lực thay đổi chế độ ở Tehran.
"Việc lựa chọn ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao kế nhiệm ở Iran khẳng định đường lối cứng rắn và phần nào báo trước rằng sự phản kháng và đối đầu vẫn hoàn toàn có thể xảy ra giữa Iran và Mỹ".
Bà Sanam Vakil - Viện nghiên cứu Chatham House, Anh.
Ngay từ ngày 6/3, Tổng thống Mỹ đã gọi sự đầu hàng của Iran là kết cục duy nhất có thể cho cuộc chiến. Và ngày 9/3, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố rằng mục tiêu của chiến dịch chống lại Iran là xoá sổ năng lực tên lửa và hải quân của Iran. Đây là một sự hạ thấp mục tiêu rõ ràng và mục tiêu đã được nhắc đi nhắc lại trước đó là tước đoạt khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran thậm chí còn không được đề cập đến. Ngay cả chính ông Trump giờ đây cũng gọi cuộc chiến với Iran về cơ bản đã kết thúc. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy Mỹ sẽ sớm tuyên bố chiến thắng trước Iran và chấm dứt xung đột. Kịch bản này sẽ là quyết định hợp lý nhất trong tình hình hiện tại. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, chính quyền Tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với những chỉ trích chính trị gay gắt vì có thể đã bỏ dở công việc. Đổi lại, chính sách như vậy sẽ cho phép ông Trump chuyển sang các vấn đề khác, chẳng hạn như giải quyết các vấn đề kinh tế trong nước và hạn chế những hậu quả chính trị từ quyết định tấn công Iran ở thời điểm bầu cử giữa kỳ đã cận kề.
Một kịch bản khác xảy ra trong trường hợp Iran mở rộng và chính trị hóa xung đột. Điều này buộc Mỹ leo thang chiến dịch không kích, triển khai thêm các phương tiện không quân để đối phó với khả năng phóng tên lửa của Iran và tạo điều kiện cho việc mở rộng kiểm soát không phận và giám sát mặt đất. Tuy nhiên, tới nay, giới chức Mỹ vẫn đang loại trừ khả năng triển khai bộ binh, mở rộng xung đột.
"Chúng tôi tin rằng mục tiêu mà chúng tôi đã đặt ra cho nhiệm vụ này, đó là phá hủy khả năng tên lửa đạn đạo của Iran, cả khả năng phóng và sản xuất, có thể đạt được mà không cần lực lượng mặt đất. Hiện tại, chúng tôi chưa sẵn sàng cho lực lượng trên bộ".
Ông Marco Rubio - Ngoại trưởng Mỹ.
Ông Trump tuyên bố rằng 90% năng lực tên lửa đạn đạo của Iran đã bị phá hủy và 80% máy bay không người lái của nước này cũng vậy. Bản đánh giá mới nhất từ Lầu Năm Góc cho biết có 5.000 mục tiêu bị tấn công kể từ ngày 28/2. Nếu có thể chủ động chấm dứt cuộc chiến này, ông Trump cần đứng trước hai lựa chọn: quyết định liệu Washington nên chấp nhận những tổn thất chính trị ngắn hạn nhưng sớm rút khỏi cuộc chiến hay đối mặt với những hậu quả chính trị lâu dài và khó lường hơn sau này.
Trong nhiều thập niên, can thiệp quân sự quy mô lớn từng giữ vị trí trụ cột trong chiến lược của Mỹ nhằm duy trì ảnh hưởng và định hình trật tự tại Trung Đông. Tuy nhiên, gần hai tuần sau khi phát động cuộc tấn công quân sự quy mô lớn vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thay đổi quan điểm từ việc kêu gọi một cuộc nổi dậy của người dân Iran sang việc khẳng định ông sẽ quyết định lãnh đạo mới của nước này và yêu cầu Iran đầu hàng vô điều kiện. Những thay đổi lập trường từng ngày, thậm chí từng giờ, tiếp tục làm rối rắm kế hoạch cuối cùng của chính quyền Washington đối với Iran và làm tăng thêm áp lực đối với ông Trump - người đã xây dựng phong trào "Nước Mỹ trên hết" dựa trên lời hứa tránh can thiệp vào các vấn đề nước ngoài.
