Kinh tế thế giới năm 2026: Cơ hội trong thách thức
Năm 2026 sẽ không chứng kiến bước tăng trưởng bùng nổ, nhưng sẽ là năm kiểm chứng khả năng thích ứng và nhạy bén của các nền kinh tế.
Năm 2025 đã chính thức khép lại trong bối cảnh kinh tế thế giới không rơi vào suy thoái sâu như nhiều dự báo bi quan trước đó, nhưng cũng chưa tạo được "cú hích" phục hồi mạnh mẽ. Thế giới vẫn đang phải vật lộn với hàng loạt thách thức, từ bất ổn địa chính trị kéo dài, thương mại toàn cầu gián đoạn, rủi ro nợ công gia tăng cho đến những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.
Bước sang năm 2026, thế giới đứng trước một ngưỡng chuyển tiếp đặc biệt. Những động lực từng nâng đỡ tăng trưởng và ổn định toàn cầu trong nhiều thập kỷ đang suy yếu, trong khi các lực đẩy mới, từ cạnh tranh địa chính trị, bảo hộ thương mại, trí tuệ nhân tạo đến yêu cầu tự chủ chiến lược ngày càng bộc lộ rõ tác động.
Tuy nhiên, theo ông Brahima Coulibaly, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Chương trình Kinh tế và Phát triển Toàn cầu của Viện Brookings, năm 2026 có thể mở ra nhiều cánh cửa cơ hội, nếu các nền kinh tế tận dụng được những động lực tăng trưởng mới đang hình thành. Vấn đề then chốt là liệu thế giới có đủ năng lực điều hành và thích ứng để vượt qua giai đoạn chuyển tiếp đầy phức tạp này hay không?
Dự báo bức tranh kinh tế toàn cầu năm 2026
Năm 2026 là năm bản lề của kinh tế thế giới. Các kịch bản suy thoái mang tính hệ thống đã không xảy ra, song kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng cao như trước đại dịch Covid-19 cũng chưa xuất hiện. Thay vào đó là một trạng thái “trung tính”, tức là tăng trưởng vẫn duy trì nhưng chậm; sự ổn định về cơ bản được đảm bảo nhưng còn mong manh; trong khi triển vọng trung hạn lại chưa rõ ràng.
Do đó, các tổ chức quốc tế lớn như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đều đưa ra những dự báo thận trọng cho năm 2026. Theo IMF, tăng trưởng toàn cầu được dự báo chỉ đạt khoảng 3,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,7% giai đoạn 2000 - 2019 - thời kỳ được coi là “chuẩn mực” của toàn cầu hóa sâu rộng. OECD thậm chí dự báo mức tăng chỉ 2,9%, trong khi WB nhận định tăng trưởng toàn cầu sẽ duy trì ở mức thấp khoảng 2,7% trong năm 2026. Lý giải các mức dự báo này, các chuyên gia cho rằng, đà suy giảm tăng trưởng hiện nay mang tính cấu trúc, không chỉ là điều chỉnh ngắn hạn theo chu kỳ. Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng tín dụng và kích thích tài khóa đang dần cạn dư địa, trong khi các động lực mới như công nghệ, tái cấu trúc chuỗi cung ứng hay chuyển đổi năng lượng vẫn chưa đủ độ chín để tạo ra lực đẩy đồng bộ.
Mặt khác, các chính sách thương mại, đặc biệt là thuế quan Mỹ, cũng ảnh hưởng tới triển vọng kinh tế toàn cầu.
“Hồi tháng 4/2025, Mỹ đã gây xáo trộn các chuẩn mực thương mại toàn cầu khi áp đặt thuế quan trên diện rộng. Dù tác động đến tăng trưởng không quá nghiêm trọng, với dự báo đạt 3,2% trong năm 2025 và 3,1% vào năm 2026, trong khi lạm phát vẫn dai dẳng. Thế nhưng, triển vọng kinh tế thời gian tới vẫn mong manh, nếu căng thẳng thương mại tiếp tục gia tăng”.
Đáng chú ý, tăng trưởng toàn cầu tiếp tục phân hóa rõ rệt giữa các khu vực. Mỹ được dự báo giảm tốc với mức tăng trưởng GDP dưới 2% do ảnh hưởng của thuế quan cao hơn và chính sách nhập cư thắt chặt, mặc dù đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và chi tiêu công vẫn đầy hứa hẹn. Châu Âu sẽ là khu vực yếu nhất trong các nền kinh tế phát triển, khi khu vực đồng tiền chung châu Âu (eurozone) được dự báo tăng trưởng khoảng 1,1-1,2%, chịu áp lực từ dư địa tài khóa hạn hẹp và bất ổn chính trị tại Đức và Pháp. Trung Quốc dự kiến tăng trưởng chậm lại, chỉ khoảng 4,2-4,4% do nhu cầu nội địa yếu và khủng hoảng bất động sản kéo dài, dù xuất khẩu vẫn được hỗ trợ trong ngắn hạn.
“Tại Mỹ, tăng trưởng dự kiến giảm từ 2% năm 2025 xuống còn 1,7% năm 2026 do các mức thuế quan cao hơn sẽ chính thức đi vào hiệu lực, trong khi tăng trưởng năm 2027 sẽ nhích nhẹ lên 1,9%. Ở Trung Quốc, tăng trưởng dự báo chậm lại từ 5% năm 2025 xuống 4,4% năm 2026 và 4,3% năm 2027, chủ yếu do thuế xuất khẩu sang Mỹ tăng, cùng với điều chỉnh trong lĩnh vực bất động sản và giảm hỗ trợ tài chính. Tại khu vực đồng euro, tăng trưởng dự kiến đạt 1,2% năm 2026 và 1,4% năm 2027. Mức tăng này được kỳ vọng nhờ chi tiêu vốn từ cơ chế phục hồi, nâng cao khả năng chống chịu và chi tiêu quốc phòng cao hơn, bù đắp cho những căng thẳng thương mại gia tăng”.
Ngược lại, các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ vẫn là điểm sáng, với tăng trưởng 6,5 - 6,7% nhờ các cải cách cơ cấu và tiêu dùng nội địa mạnh mẽ. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung được dự báo vẫn giữ được đà tăng trưởng, dù thương mại toàn cầu có dấu hiệu chững lại.
Một tín hiệu tích cực là lạm phát toàn cầu có xu hướng hạ nhiệt. IMF dự báo lạm phát toàn phần sẽ giảm từ 4,2% năm 2025 xuống 3,7% năm 2026, trong khi OECD ước tính lạm phát tại nhóm G20 có thể hạ về 2,9%. Điều này tạo điều kiện để các ngân hàng trung ương lớn của Mỹ, Anh và châu Âu từng bước điều chỉnh lãi suất, đưa chính sách tiền tệ về trạng thái trung lập. Cụ thể, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) dự kiến hạ lãi suất xuống khoảng 3-3,25% vào cuối năm 2026, Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) có thể duy trì mức thấp quanh 2% nếu lạm phát khu vực đồng euro tiếp tục dưới mục tiêu, còn Nhật Bản dự kiến tăng nhẹ lãi suất để duy trì ổn định mức tăng giá cả quanh mục tiêu 2%.
Theo đánh giá của các chuyên gia, ẩn sau mức tăng trưởng khiêm tốn và tỷ lệ lạm phát có xu hướng giảm là sự phân hóa ngày càng rõ nét giữa các nền kinh tế phát triển và mới nổi, cũng như giữa các khối địa chính trị - kinh tế. Trật tự quốc tế cũ, từng được duy trì nhờ vai trò dẫn dắt của Mỹ, đang chịu sức ép lớn khi Washington tái định hướng chính sách đối ngoại và kinh tế theo tinh thần “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Tổng thống Donald Trump, còn Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng toàn cầu thông qua các sáng kiến và liên minh chiến lược mới. Quá trình tái định hình này tạo ra những nghịch lý, quốc gia từng đóng vai trò bảo đảm ổn định toàn cầu lại trở thành một trong những điểm “biến động”, đặt nhiều nước khác trước áp lực không nhỏ phải thích ứng nhanh để bảo vệ vị thế của mình trong “luật chơi” mới.
Yếu tố nào sẽ định hình kinh tế thế giới năm 2026?
Có thể nói, kinh tế thế giới bước vào năm 2026 với trạng thái vừa tránh được khủng hoảng, nhưng lại vừa mắc kẹt trong quỹ đạo tăng trưởng thấp. Câu hỏi lớn đặt ra cho năm 2026 không chỉ là liệu kinh tế toàn cầu có tăng trưởng nhanh hơn hay không, mà là những động lực mới nào có thể giúp thế giới thoát khỏi vòng xoáy trì trệ, trong bối cảnh trật tự kinh tế - chính trị toàn cầu đang tái cấu trúc sâu sắc? Từ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), thay đổi chính sách thuế quan Mỹ, cho tới xung đột Nga - Ukraine, nhiều yếu tố sẽ định hình triển vọng kinh tế thế giới năm 2026.
Một trong những yếu tố tác động mạnh nhất đến diện mạo kinh tế thế giới năm 2026 là chính sách thương mại của Mỹ. Trong năm 2025, Washington đã áp mức thuế quan cao kỷ lục đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu, đưa thuế suất bình quân lên khoảng 16%, mức cao nhất kể từ thập niên 1930. Chính sách này mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách Mỹ, nhưng đồng thời làm gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu. Theo số liệu của Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ, chính quyền Tổng thống Trump đã thu về hơn 200 tỷ USD từ thuế quan trong năm 2025, tăng 146% so với năm 2024. Do đó, bước sang 2026, điều giới phân tích quan tâm không chỉ là “độ cao” của thuế, mà là “độ sâu” của những tác động lan tỏa từ chính sách này đối với thương mại và tăng trưởng toàn cầu, bởi chính sách thuế quan Mỹ chắc chắn sẽ kéo dài trong năm mới, khi đây là một “trụ cột” trong chính sách của Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ hai.
“Trong vài năm tới, tôi nghĩ chúng ta sẽ cắt giảm đáng kể, thậm chí gần như loại bỏ hoàn toàn thuế thu nhập, bởi số tiền thu được từ thuế quan là rất lớn”.
Theo các nhà phân tích, với Mỹ, thuế quan được dự báo không tạo cú sốc quá lớn đối với nhu cầu nội địa. Thu nhập hộ gia đình tiếp tục tăng, cùng với chính sách tài khóa nới lỏng, giúp duy trì sức tăng trưởng tương đối vượt trội so với các nền kinh tế phát triển khác. Tuy nhiên, việc Mỹ giảm nhập khẩu sẽ tác động lan tỏa tới phần còn lại của thế giới.
Trong khi đó, Trung Quốc - nền kinh tế chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thuế quan Mỹ, lại chứng tỏ khả năng thích ứng đáng kể. Năm 2025, dù đối mặt với mức thuế cao, xuất khẩu của Trung Quốc vẫn tăng tương đối ổn định. Dự báo năm 2026, Bắc Kinh sẽ tiếp tục định hướng tăng trưởng dựa trên sản xuất, đồng thời thúc đẩy các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Một thay đổi quan trọng là cơ cấu hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Nước này xuất khẩu nhiều mặt hàng công nghệ, điện tử và thiết bị giá trị cao, tạo cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất ở Đông Bắc Á và châu Âu. Khi giá hàng Trung Quốc giảm do doanh nghiệp xuất khẩu lượng sản xuất dư thừa, các nhà sản xuất ở hai khu vực này sẽ chịu sức ép về chi phí và thị phần.
Ngoài thuế quan, trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu. Sau giai đoạn bùng nổ đầu tư và đầu cơ, năm 2026 được kỳ vọng là thời điểm AI bắt đầu tạo ra tác động rõ nét hơn tới năng suất và tăng trưởng thực. Các hệ thống AI ngày càng tiên tiến, đặc biệt là các AI tổng quát hoặc các tác nhân AI có khả năng tự lập kế hoạch và hành động, được dự báo sẽ được đa số doanh nghiệp lớn ứng dụng, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Ngân hàng Morgan Stanley mô tả hiệu quả từ AI là một trong sáu động lực chính cho kịch bản tăng trưởng lợi nhuận lạc quan trong năm 2026. Doanh thu từ AI tạo sinh của các công ty phần mềm và internet được dự báo tăng hơn 20 lần trong ba năm tới. Trên thị trường tài chính, nhiều chiến lược gia Phố Wall tin rằng, nếu AI thực sự nâng cao năng suất, tăng trưởng GDP Mỹ năm 2026 có thể đạt tới 3%, cao hơn đáng kể so với mức dự báo hiện nay.
“Giá trị tài sản, đặc biệt là của các công ty công nghệ Mỹ đang ở mức cao, phản ánh sự lạc quan về AI và những tiềm năng nâng cao năng suất. Kể từ năm 2020 đến nay, lợi nhuận dự kiến đã tăng gấp ba và tốc độ tăng trưởng trong lĩnh vực công nghệ nhanh hơn nhiều so với các ngành khác. Nếu kỳ vọng này trở thành hiện thực, nền kinh tế có thể phát triển mạnh mẽ, thậm chí vượt dự báo” .
Tuy nhiên, AI cũng tiềm ẩn rủi ro. Làn sóng đầu tư AI đang bước vào giai đoạn dễ tổn thương, khi dòng vốn ngày càng phụ thuộc vào tín dụng trong bối cảnh định giá tài sản công nghệ đã ở mức cao. Nếu lợi nhuận không theo kịp kỳ vọng, một cú điều chỉnh mạnh của cổ phiếu công nghệ có thể xảy ra, kéo theo tác động lan rộng tới tiêu dùng, thị trường lao động và tăng trưởng. Trong kịch bản tiêu cực, sự giảm tốc của đầu tư AI và đà lao dốc của cổ phiếu công nghệ có thể kéo tăng trưởng kinh tế Mỹ xuống dưới 1%, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực tới các nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu chất bán dẫn và linh kiện điện tử như Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Singapore.
Yếu tố thứ ba là xung đột địa chính trị, trọng tâm là chiến sự Nga - Ukraine và tình hình Trung Đông. Một kịch bản hạ nhiệt xung đột có thể giúp ổn định thị trường năng lượng, giảm áp lực lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng toàn cầu. Ngược lại, nếu căng thẳng kéo dài hoặc leo thang, rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu mỏ sẽ quay trở lại, buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn trong chính sách tiền tệ, qua đó kìm hãm tăng trưởng.
Vàng - Tài sản an toàn và chỉ báo kinh tế năm 2026
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bước vào năm 2026 với dự báo tăng trưởng còn khiêm tốn, chính sách tiền tệ dần nới lỏng và rủi ro địa chính trị chưa hạ nhiệt, vàng tiếp tục khẳng định là tài sản trú ẩn an toàn, đồng thời là chỉ báo quan trọng cho tâm lý thị trường, chi phí vốn và kỳ vọng lạm phát. Sự biến động và xu hướng giá vàng trong năm mới dự kiến sẽ tác động trực tiếp tới dòng vốn đầu tư toàn cầu, chiến lược phòng ngừa rủi ro của các nhà đầu tư và chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương.
Năm 2025, giá vàng thế giới đã tăng hơn 70%, đạt đỉnh cao mọi thời đại quanh 4.500 USD/ounce. Năm 2026, nhiều ngân hàng và tổ chức dự báo giá vàng có thể tiếp tục đà tăng, dao động trong khoảng 4.500-4.700 USD/ounce, thậm chí chạm mốc 5.000 USD/ounce. Lý giải về dự báo này, ông Farah Mourad, nhà phân tích thị trường tại công ty dịch vụ tài chính toàn cầu IG (có trụ sở tại Anh) nhận định, vàng không cần phải dựa vào khủng hoảng mới tăng giá; chỉ cần bối cảnh lãi suất thấp, USD suy yếu và rủi ro địa chính trị dai dẳng, kim loại quý này vẫn còn dư địa tăng trưởng.
Chính sách tiền tệ được coi là yếu tố quan trọng nhất hỗ trợ giá vàng. Khi lãi suất tiếp tục duy trì ở mức thấp, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng giảm, làm tăng sức hấp dẫn của kim loại này. Các chuyên gia chiến lược hàng hóa dự báo vàng có thể thiết lập thêm nhiều mức cao kỷ lục trong năm 2026, được hỗ trợ bởi khả năng Fed duy trì chính sách nới lỏng.
Bên cạnh chính sách tiền tệ, rủi ro địa chính trị tiếp tục củng cố nhu cầu vàng. Căng thẳng ở Trung Đông, xung đột Nga - Ukraine, cùng các hoạt động quân sự gần đây của Mỹ tại Venezuela khiến nhà đầu tư duy trì tâm lý thận trọng. Vì thế, vàng vẫn là lựa chọn hàng đầu để bảo vệ tài sản trong bối cảnh bất định toàn cầu.
Một yếu tố hỗ trợ khác là nhu cầu tích trữ của các ngân hàng trung ương. Dù khối lượng mua vàng năm 2025 giảm so với năm trước, nhu cầu tích lũy trong năm 2026 được dự báo vẫn mạnh, phản ánh chiến lược đa dạng hóa dự trữ và giảm phụ thuộc vào USD.
Nhìn tổng thể, có thể năm 2026 sẽ không chứng kiến bước tăng trưởng bùng nổ, nhưng sẽ là năm kiểm chứng khả năng thích ứng và nhạy bén của các nền kinh tế. Trước áp lực từ thuế quan, xung đột thương mại, nợ công cao và chi phí gia tăng, những quốc gia và doanh nghiệp biết quản trị rủi ro và tận dụng động lực mới như công nghệ, AI hay tái cấu trúc chuỗi cung ứng sẽ có cơ hội duy trì tăng trưởng và bảo vệ tài sản. Đây cũng là năm chứng kiến quá trình tái cấu trúc toàn cầu về thương mại, tài chính và địa chính trị diễn ra nhanh chóng. Theo Tổng thư ký OECD Mathias Cormann, hợp tác quốc tế, kỷ luật tài chính và cải cách cơ cấu sẽ là chìa khóa để tăng cường cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới và tăng sức chống chịu cho nền kinh tế.
