Không phải câu chuyện dọn chỗ!
Thành phố Hà Nội đang đứng trước một bước chuyển lớn trong quy hoạch: di dời các trường đại học, cao đẳng quy mô nhỏ ra khỏi khu vực nội đô. Không chỉ nhằm giảm áp lực giao thông hay giải phóng quỹ đất trung tâm, đây còn là cơ hội để tổ chức lại không gian giáo dục đại học, hình thành các khu đại học hiện đại gắn với nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Làm sao để việc di dời không chỉ là chuyển địa điểm mà thực sự trở thành động lực phát triển mới cho Thủ đô, đem lại lợi ích thiết thực cho người học? Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam.
Phóng viên: Trước hết, xin Tiến sĩ cho biết đánh giá về tầm quan trọng của việc tính toán di dời các trường đại học, cao đẳng quy mô nhỏ ra khỏi khu vực nội đô trung tâm Hà Nội, trong tổng thể Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm?
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải: Hà Nội không chỉ là trung tâm tri thức lớn nhất cả nước mà còn là 'cái nôi' đào tạo những thế hệ con người mới. Trong tầm nhìn quy hoạch, Thủ đô phải đóng vai trò là 'bộ não' sáng tạo và tiếp nhận tri thức, luôn đi đầu trong đổi mới giáo dục.
Tôi khẳng định rằng việc mở rộng không gian Thủ đô để chuyển dịch các cơ sở giáo dục, từ cao đẳng đến đại học, ra khu vực ngoại thành là bước đi tất yếu. Mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi nhất để thầy cô và sinh viên được thụ hưởng cơ sở vật chất khang trang, xứng tầm với các đại học lớn trên thế giới.
Lấy ví dụ từ thực tế khi tôi học tập tại Rotterdam (Hà Lan), Trường Đại học Erasmus được quy hoạch nằm ngoài trung tâm thành phố với một không gian hoàn chỉnh: từ khu giảng đường hiện đại đến sân vận động, bể bơi và các khu thể thao giải trí. Một không gian đẹp và biệt lập như vậy giúp sinh viên thực sự tập trung vào việc học tập và nghiên cứu. Đây chính là mô hình mà Hà Nội cần hướng tới để xây dựng một môi trường giáo dục đẳng cấp quốc tế.
Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, nhiều tuyến đường ở Hà Nội như Xuân Thủy - Cầu Giấy, Nguyễn Trãi hay Chùa Láng đang chịu áp lực lớn vì tập trung nhiều trường đại học trong nội đô. Quỹ đất hạn hẹp, nhiều trường phải thuê thêm cơ sở, ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Vậy vì sao việc di dời các trường ra khỏi nội đô đã được tính tới từ nhiều năm nay nhưng đến nay vẫn triển khai chậm?
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải: Tôi cho rằng vướng mắc lớn nhất hiện nay chính là nguồn lực để xây dựng các cơ sở đào tạo mới tại khu vực ngoại thành. Bài toán khó ở đây là: Nếu chờ ngân sách thì bao giờ mới có đủ?
Trước đây, từng có phương án chuyển đổi cơ sở cũ trong nội đô cho nhà đầu tư để lấy kinh phí xây dựng cơ sở mới tại Hòa Lạc. Tuy nhiên, nếu biến những khu đất vàng đó thành nhà ở cao tầng thì lại đi ngược lại mục tiêu giãn dân, vốn là mục tiêu cốt lõi của việc di dời. Hiện nay, lợi thế tại Khu đô thị Đại học Quốc gia Hòa Lạc là quỹ đất đã sẵn sàng và được miễn phí hoàn toàn. Vấn đề còn lại là làm sao tập trung nguồn lực để vừa kiến thiết nội đô, vừa hình thành được một 'đô thị đại học' thực thụ – một quá trình đòi hỏi sự tính toán vô cùng kỹ lưỡng.
Sự hình thành của đô thị đại học này gắn liền với yếu tố then chốt thứ hai: Giao thông công cộng. Đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực khổng lồ. Hiện nay, Hà Nội đang đẩy mạnh tuyến Metro số 5 nối Văn Cao với Hòa Lạc. Khi tuyến đường sắt đô thị này đi vào vận hành – hy vọng trong khoảng ba năm tới – diện mạo và cách tiếp cận về việc học tập xa trung tâm chắc chắn sẽ thay đổi hoàn toàn.
Phóng viên: Như vậy, mục tiêu đặt ra là hình thành các đô thị tri thức, nơi các cụm trường đại học trở thành trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của Hà Nội. Theo ông, đâu là điều kiện then chốt để đạt được mục tiêu này?
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải: Vấn đề cấp thiết nhất hiện nay là khi quỹ đất đã được phê duyệt và phân bổ xong, chúng ta cần lập ngay tiến độ xây dựng và xác định rõ phương án hỗ trợ kinh phí. Đặc biệt, cần phân định rạch ròi cơ chế đầu tư cho khu vực công và khu vực tư để nhà trường cũng như các nhà đầu tư nắm bắt lộ trình cụ thể.
Tôi đề xuất cần vận dụng tối đa các cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô để đẩy nhanh tiến độ hỗ trợ. Các trường không nên chỉ thụ động trông chờ vào nguồn vốn đầu tư công mà cần chủ động phát huy quyền tự chủ. Mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái giáo dục hiện đại, nơi có sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực nhà nước và sự đóng góp về cả tài chính lẫn chất xám của đội ngũ trí thức, các nhà đầu tư và người học. Chỉ khi đó, chúng ta mới thực sự tạo ra được những sản phẩm giáo dục chất lượng và bền vững trong tương lai.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
