Hậu quả nếu Israel chiếm đóng lâu dài tại Liban
Xung đột giữa Israel và nhóm Hezbollah tại Liban đã tái bùng phát sau khi Hezbollah phóng tên lửa về phía Israel với lý do để trả đũa việc Israel sát hại Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và các hành động gây hấn lặp đi lặp lại của Israel ở Liban.
Phía Israel cũng tiến hành các cuộc tấn công dữ dội vào miền Nam Liban và nhiều địa điểm khác, đồng thời tuyên bố phát động chiến dịch trên bộ vào Liban, đánh dấu sự mở rộng toàn diện mặt trận chống lại Iran và Hezbollah.
Điều gì khiến xung đột Israel – Hezbollah tái bùng phát?
Giao tranh giữa Israel và Hezbollah tái bùng phát 15 tháng sau khi hai bên ký kết một thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian chấm dứt cuộc chiến trước đó. Tin tức khu vực cho biết, kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết, Israel vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích gần như hàng ngày ở Liban nhằm mục đích ngăn chặn Hezbollah tập hợp lại. Quân đội Israel cũng tiếp tục chiếm đóng năm ngọn đồi ở phía biên giới Liban.
Trong khi đó, Hezbollah đang chịu áp lực trong nước và quốc tế phải giao nộp kho vũ khí còn lại. Sau khi chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến năm 2024, nhóm này hầu như im lặng và không tham gia vào cuộc chiến tranh Israel - Iran 12 ngày năm ngoái. Chính vì vậy, việc Hezbollah phóng hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái vào tuần trước đã gây bất ngờ.
Tuy nhiên, Mohanad Hage Ali, một nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trung Đông Malcolm H. Kerr Carnegie ở Beirut, cho biết từ góc độ của Hezbollah, việc tham gia vào cuộc chiến khu vực là điều có thể đoán trước. Hezbollah vốn được Iran hậu thuẫn, tài trợ và huấn luyện. Hiện Iran đang đối mặt với tình thế khó khăn. Hezbollah lo ngại sự sụp đổ của Cộng hòa Hồi giáo “về cơ bản sẽ đồng nghĩa với sự diệt vong của Hezbollah”.
Hơn nữa, dù Hezbollah không tham gia vào cuộc xung đột, nhưng Israel vẫn có khả năng sẽ phát động một cuộc tấn công chống lại họ. Vì vậy, theo các nhà phân tích, từ góc độ của Hezbollah, chủ động tấn công là điều có thể lý giải.
"Không có lý do gì để tiếp tục làm mục tiêu dễ bị tấn công cho đến khi Israel tiêu diệt đồng minh chủ chốt của họ và tấn công họ. Sẽ hợp lý hơn nếu họ tham gia cùng đồng minh của mình trong cuộc chiến và cố gắng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn như một phần của gói giải pháp."
Ông Mohanad Hage Ali - Trung tâm Trung Đông Malcolm H. Kerr Carnegie ở Beirut, Liban.
Về phía Israel, nước này cáo buộc Liban không tuân thủ thỏa thuận tháng 11 năm 2024 về việc giải giáp Hezbollah và tiếp quản Hezbollah ở miền Nam Liban. Vì vậy Israel tiếp tục thực hiện các cuộc không kích gần như hàng ngày nhằm vào những địa điểm mà Israel cho là vị trí và kho vũ khí của Hezbollah.
Sau khi Hezbollah phóng tên lửa vào Israel hồi đầu tháng này, chính phủ Liban đã hành động để cấm các hoạt động quân sự của nhóm này. Tuy nhiên, các quan chức Israel đánh giá rằng, sau khi chiến tranh với Iran bắt đầu, hàng trăm chiến binh tinh nhuệ của Hezbollah sẽ có thể di chuyển về phía Nam sông Litani và gia nhập các lực lượng Hezbollah khác ở đó. Họ cũng tin rằng nhóm này vẫn có khả năng phối hợp các cuộc tấn công với Iran.
"Kế hoạch là đảm bảo rằng Hezbollah không có cơ sở hạ tầng quân sự khi chúng tôi rút lui và chúng tôi đảm bảo rằng chúng tôi tách biệt cơ sở hạ tầng dân sự khỏi cơ sở hạ tầng quân sự. Khi chúng tôi tìm thấy các cơ sở quân sự, chúng tôi sẽ xử lý chúng để chúng không còn là cơ sở quân sự nữa."
Chỉ huy phụ trách chiến tranh bộ binh Israel.
Israel hiện đang tiến hành các cuộc oanh tạc dữ dội vào các khu vực của Liban vốn chịu ảnh hưởng truyền thống của Hezbollah, chẳng hạn như vùng ngoại ô phía Nam Beirut. Đến sáng 18/3, nhiều cuộc tấn công của Israel đã nhắm vào các khu phố trung tâm Beirut. Những nỗ lực của các quan chức Liban nhằm tiến hành đàm phán trực tiếp với Israel để chấm dứt giao tranh đã không thành công. Cả Hezbollah và Israel dường như đều không có ý định ngay lập tức chấm dứt giao tranh. Các đợt tấn công lần này của Israel được cho là vượt ra ngoài phạm vi của cuộc chiến tranh Israel - Hezbollah kéo dài 13 tháng năm 2023-2024, trước khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết.
Khả năng Israel chiếm đóng lâu dài tại Liban
Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, hôm 16/3 đã tuyên bố về một chiến dịch trên bộ của Israel tại miền Nam Liban. Ông cũng so sánh cụ thể chiến dịch tấn công Hezbollah tại Liban, với các chỉ thị phá hủy cơ sở hạ tầng của Hezbollah ở phía Nam, buộc gần 1 triệu người Liban phải di tản, "giống hệt như các chiến dịch ở Gaza, Rafah và miền Bắc Gaza”. Các nhà phân tích chỉ ra rằng việc di dời lượng dân thường đông như vậy dẫn đến lo ngại Israel sẽ tái chiếm đóng lâu dài miền Nam Liban, như đã từng làm trong 18 năm từ năm 1982 đến năm 2000.
Theo các cựu sĩ quan IDF, mục tiêu trước mắt của Israel là tạo ra một vùng đệm ở miền Nam Liban để đẩy Hezbollah ra xa biên giới. Mặc dù các mục tiêu chính thức vẫn còn mơ hồ, nhưng hoạt động quân sự cho thấy một cách tiếp cận hai cấp độ: chiếm đóng lãnh thổ phía Nam sông Litani, kết hợp với việc tạo ra một vùng kiểm soát chặt chẽ ở phía Bắc, giống như ở Gaza.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã bắt đầu một chiến dịch trên bộ ở Liban để loại bỏ các mối đe dọa và bảo vệ cư dân vùng Galilee và miền Bắc Israel. Hàng trăm nghìn cư dân Shia ở miền Nam Liban, những người đã và đang sơ tán khỏi nhà của họ ở miền Nam Liban và Beirut, sẽ không trở về nhà của họ ở phía Nam khu vực Litani cho đến khi sự an toàn của cư dân miền bắc được đảm bảo."
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz.
Giáo sư Yagil Levy, người đứng đầu Viện Nghiên cứu Quan hệ Dân sự - Quân sự thuộc Đại học Mở ở Israel, cho biết chiến dịch trên bộ ở miền Nam Liban là biểu hiện của “học thuyết an ninh mới” của Israel sau sự kiện ngày 7 tháng 10 năm 2023. Giáo sư Yagil Levy cho hay: “Đang diễn ra sự tái chiếm đóng một phần miền Nam Liban. Tuy nhiên, Israel không quay trở lại những năm 1982 - 2000, khi họ chiếm đóng một phần Liban nhưng bị cuốn vào một cuộc chiến tranh du kích mà thương vong đã buộc họ phải rút lui. Lần này, họ chiếm lãnh thổ và di dời dân cư, nhờ đó đảm bảo hoàn toàn tự do hành động và giảm nguy cơ các hoạt động du kích nổi lên từ các làng mạc.”
Theo các nhà phân tích, các hoạt động quân sự ngày càng mở rộng của Israel ở miền Nam Liban dường như hướng đến việc định hình lại cán cân quyền lực trước khi đạt được bất kỳ giải pháp ngoại giao nào. Trong khi các nỗ lực quốc tế nhằm chấm dứt giao tranh vẫn tiếp diễn, việc Israel tiến vào lãnh thổ Liban có thể mang lại cho họ đòn bẩy lớn hơn trong các cuộc đàm phán bằng cách thiết lập những thực tế mới trên thực địa.
Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến những tổn thất lớn cho quân đội Israel. Hiện tại, quân đội Israel đang tham gia vào một cuộc chiến đa mặt trận chưa từng có tiền lệ. Bên cạnh việc chiếm đóng lâu dài Bờ Tây, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) hiện đang hiện diện ở Syria và kiểm soát hiệu quả hơn một nửa Dải Gaza. Mới đây nhất là cuộc chiến tốn kém cùng với Mỹ trên mặt trận Iran. Chính vì vậy, cuộc tấn công trên bộ vào Liban đã đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì một cuộc chiến kéo dài của Israel, khi lực lượng dự bị chủ yếu của họ đã kiệt sức sau hai năm rưỡi xung đột. Hơn nữa, Israel đang cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn, vốn rất quan trọng để bảo vệ lãnh thổ khỏi các cuộc tấn công từ bên ngoài.
Theo các nhà phân tích, mặc dù vẫn có khả năng quân đội Israel duy trì một cuộc chiến đa mặt trận trong ngắn hạn, tuy nhiên, duy trì tình trạng chiến tranh liên tục tiềm ẩn nhiều rủi ro, chẳng hạn như không thể chuyển đổi những thắng lợi chiến thuật thành sự thay đổi trong vị thế chiến lược của Israel. Hiện tại, Israel vẫn coi Iran là chiến trường chính của mình. Tuy nhiên, các nguồn tin quen thuộc với vấn đề này tiết lộ rằng cuộc xung đột ở Liban dự kiến sẽ tiếp tục ngay cả sau khi chiến tranh ở Iran kết thúc, bởi lịch sử cho thấy Israel đã cố gắng chống lại Hezbollah ở Liban từ năm 1982, nhưng đã thất bại.
Một nguy cơ tiềm ẩn khác là cuộc tái chiếm của Israel ở miền Nam Liban có thể tạo ra khoảng trống quyền lực ở Liban và sự bùng nổ của một cuộc nội chiến khác. Cuộc chiếm đóng này có thể mang lại cho Hezbollah một sự thúc đẩy cần thiết về tính chính danh tại Liban, nếu nhóm này có thể sống sót qua cuộc chiến và các vụ ám sát nhắm vào các lãnh đạo của mình, làm sống lại sự ủng hộ của người dân đối với Hezbollah. Khi đó, Hezbollah sẽ dễ dàng định hình các hoạt động của mình như một hình thức kháng chiến, giống như những năm đầu thành lập.
Nỗi lo về khủng hoảng di cư và nhân đạo
Israel hy vọng rằng đợt tấn công mới sẽ giúp vô hiệu hóa mối đe dọa ở biên giới phía Bắc, trong khi Hezbollah coi đó là một cuộc đấu tranh sinh tồn. Bất kể kết quả ra sao, cuộc chiến sẽ có những hậu quả sâu rộng hơn ở Liban và toàn khu vực. Người dân Liban sẽ một lần nữa bị mắc kẹt trong cuộc tranh giành địa chính trị mà họ không hề khởi xướng và cảm thấy bất lực trong việc ngăn chặn.
Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc cho biết kế hoạch chiếm đóng Liban làm tăng nguy cơ cưỡng bức di dời người dân, có thể coi là một hành vi vi phạm luật quốc tế. Liban vốn đã là một quốc gia mong manh và kinh tế khó khăn sau nhiều năm chịu cảnh chiến tranh và hiện lại đang phải vật lộn để duy trì cuộc sống cho khoảng 250.000 người tị nạn Palestine và 1,3 triệu người tị nạn Syria. Giờ đây, có thêm hàng triệu người phải di dời sẽ gây áp lực không nhỏ lên nền kinh tế Liban và hệ thống nhân đạo.
Tiến sĩ Ahmad Jaber - Nhà nghiên cứu kinh tế nhận định: "Các trường học trên khắp Beirut đều chật kín người tị nạn. Điều này gây tốn kém cho cả người tị nạn và người dân, cũng như cho các tổ chức cung cấp viện trợ. Điều này đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt kinh tế, do số lượng người tị nạn vượt quá nguồn lực hiện có để giải quyết vấn đề này. Do đó, một số quốc gia đã bắt đầu cung cấp viện trợ nhân đạo, nhưng điều này chỉ giải quyết được một phần nhỏ của vấn đề."
Ngoài ra, nếu thật sự Israel muốn mở rộng các cuộc tấn công tại Liban và tái chiếm đóng vùng miền nam nước này, rất có thể sẽ có một làn sóng người tị nạn lớn tràn qua biên giới Liban. Làn sóng này chắc chắn sẽ lan sang châu Âu, khi những người di tản tìm kiếm nơi trú ẩn ở đó, tương tự như thời kỳ đỉnh điểm của cuộc nội chiến Syria.
Các nhà lãnh đạo của năm quốc gia phương Tây bao gồm Canada, Pháp, Đức, Italy và Anh ngày 16/3 đã ra một tuyên bố chung cho biết một chiến dịch tấn công trên bộ quy mô lớn của Israel ở Liban phải được ngăn chặn.
"Một cuộc tấn công trên bộ quy mô lớn của Israel sẽ gây ra hậu quả nhân đạo tàn khốc và có thể dẫn đến một cuộc xung đột kéo dài. Điều đó phải được ngăn chặn. Tình hình nhân đạo ở Liban, bao gồm cả tình trạng di dời hàng loạt đang diễn ra, đã rất đáng báo động."
Tuyên bố chung của Canada, Pháp, Đức, Italy và Anh.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz, một đồng minh kiên định của Israel, đã lên tiếng cảnh báo rằng cuộc tấn công trên bộ của Israel ở Liban là một “sai lầm” có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình hình nhân đạo vốn đã rất tồi tệ.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha lên án lời kêu gọi của Israel về việc sơ tán người dân khỏi tất cả các khu vực ở miền Nam Liban phía Nam sông Zahrani. Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha cho biết tình hình ở Liban vô cùng đáng lo ngại, đồng thời yêu cầu các bên tôn trọng luật nhân đạo quốc tế và kiềm chế.
Đối với hàng trăm nghìn cư dân di tản của các làng phía Nam sông Litani, tuyên bố của Israel về việc di dời đã làm dấy lên nỗi sợ hãi về một cuộc chiếm đóng tương tự như cuộc chiếm đóng mà họ đã trải qua từ năm 1982 đến năm 2000, khi quân đội Israel chiếm đóng khu vực này.
Ông Hussein Musa - Người dân di tản từ miền Nam Liban chia sẻ: "Nhà cửa bị phá hủy, và cuộc sống không còn như trước nữa. Chúng tôi chuyển đến vùng ngoại ô Beirut, rồi lại quay về và chuyển đến đây. Đó là một câu chuyện dài, một câu chuyện về hai năm đau khổ. Không có nguồn thu nhập hay việc làm, toàn bộ cuộc sống đã dừng lại vì cuộc khủng hoảng này."
Ông Mohamed Yassine - Người dân di tản từ miền Nam Liban thì cho hay: "Tình hình hiện tại... Chúng tôi đang sống trong lều. Chúng tôi không muốn gì khác ngoài việc trở về quê hương, trở về Houla. Giờ chúng tôi đang ở đây, trên đường phố, cầu mong đây sẽ là cuộc chiến cuối cùng, hoặc là nó sẽ kết thúc hoặc là chúng ta sẽ chiến thắng."
Theo Bộ Y tế Liban, hơn 880 người ở Liban đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Israel, nhưng số liệu không phân biệt giữa chiến binh và dân thường. Theo chính quyền Liban, hơn 1 triệu người đã bị buộc phải di dời, nhiều người đến từ miền Nam cũng như các khu vực gần thủ đô Beirut, và hơn 130.000 người đang sống trong các khu tạm trú tập trung. Tuần trước, Liên hợp quốc đã phát động lời kêu gọi quyên góp 308 triệu đô la Mỹ để giúp Liban đối phó với hậu quả của chiến tranh.
Hiện cả Israel và Hezbollah không bên nào cho thấy dấu hiệu sẵn sàng nhượng bộ. Ngoại trưởng Israel bác bỏ khả năng đàm phán trực tiếp, yêu cầu Liban phải có bước đi cụ thể nhằm kiềm chế sức mạnh quân sự của Hezbollah trước. Hezbollah cũng kiên quyết khẳng định các nỗ lực ngoại giao đã thất bại. Trong khi đó, nội bộ chính phủ Liban đang rạn nứt về vấn đề Hezbollah. Tất cả khiến Liban bị cuốn vào một vòng xoáy xung đột mới không mong muốn và khiến hàng triệu người dân Liban tiếp tục rơi vào hoàn cảnh bất định.
