Trưa ba mươi ở Hà Nội
Có những khoảnh khắc trong năm không ồn ào, không náo nhiệt, nhưng lại đủ sức khiến lòng người chùng xuống. Với nhiều người Hà Nội, trưa ba mươi Tết là một khoảng lặng như thế - rất khẽ thôi, nhưng đủ để ta nhận ra mình đang bước qua ranh giới của một năm cũ và chạm vào ngưỡng cửa của năm mới.
Bao giờ cũng vậy, trưa ba mươi Tết, tôi thường giữ cho mình thói quen đi dạo quanh phố phường Hà Nội. Cuộc dạo bước ấy đôi khi không vì mục đích gì rõ ràng, chỉ đơn giản là để ngắm nhìn những góc quen thuộc: hàng cây xanh mướt trên đường Nguyễn Văn Cừ, một cửa hàng bán lồng đèn giấy nép mình bên bức tường rêu phong ở phố Hàng Mã, hay những hàng liễu rủ bên Hồ Gươm trong veo như ngọc.
Sống ở Thủ đô đã nhiều năm, nhưng tôi vẫn luôn có cảm giác trưa ba mươi Tết ở Hà Nội có một thứ ánh sáng rất riêng. Ánh sáng dịu, nhạt, vàng vừa đủ, như thể thành phố đang khẽ khàng chậm lại. Giữa tiếng còi xe thưa dần ở một góc phố, người bán hàng bắt đầu thu xếp những chậu thược dược, vài rổ hoa quả còn lại để trở về nhà chuẩn bị mâm cơm tất niên.
Theo thói quen, tôi ghé qua chợ hoa nhỏ gần khu tập thể nơi gia đình từng sống. Chợ lúc này đã vắng. Chỉ còn vài chiếc thúng tre, vài bó cúc vàng, thược dược đỏ, lay ơn phơn phớt hồng xếp chồng lên nhau. Một bà cụ mặc chiếc áo bông cũ, đôi tay đỏ ửng vì lạnh, vẫn mỉm cười hiền hậu. Hơi thở bà tan vào không khí thành làn khói mỏng, nhưng giọng nói vẫn ấm áp, chậm rãi mời khách.
Không ai vội vàng. Người ta đi chợ lúc này không chỉ để mua hoa. Có lẽ còn để giữ lại cho mình chút không khí Tết rất thật. Tôi chọn vài bó hoa mang về, bước chậm trên vỉa hè, chợt nhớ những ngày còn nhỏ, luôn theo mẹ đi chợ Tết. Khi ấy, bàn tay nhỏ ôm khư khư bó thược dược, lay ơn, hít hà mùi thơm rất nhẹ. Con đường về nhà dường như ngắn lại, có lẽ vì trong lòng đứa trẻ đã đầy ắp những hình dung về Tết: bình hoa mới, mùi bánh chưng, tiếng cười nói, những buổi ngồi làm mứt cùng mẹ.
Trưa ba mươi là lúc nhịp sống Hà Nội bỗng chậm hẳn. Xe cộ thưa dần, hàng quán bắt đầu khép cửa, tiếng rao cũng ít đi. Ánh nắng rơi xuống mái nhà, hiên cửa, sân nhỏ - dịu đến mức người ta có cảm giác cả thành phố đang nín thở chờ giao thừa.
Trong khoảnh khắc lơ đãng, khu tập thể cũ hiện ra trước mắt tôi như mang theo cả hương vị của thời gian: mùi gạo mới, mùi hành phi, mùi nước mắm sôi lên trong nồi kho, mùi trầm hương còn chưa đốt nhưng đã thấp thoáng trong ký ức.
Tết lặng lẽ đến trong từng ngôi nhà. Đặc biệt là những ngôi nhà có nhiều thế hệ, nhịp sống bỗng rộn ràng hơn. Không cần ai phân công, mỗi người tự tìm thấy việc của mình. Những ngày cuối năm, nhà cửa được dọn dẹp tinh tươm. Bàn ghế cũ được đánh bóng. Khung cửa sổ được lau sạch. Bàn thờ được bày biện trang nghiêm.
Tôi luôn thích khoảnh khắc nhìn mẹ trải chiếc khăn bàn thờ mới. Khăn đỏ, hoa văn vàng ẩn hiện, được gấp cẩn thận như thể chỉ cần lệch đi một chút là Tết sẽ thiếu trọn vẹn. Mâm ngũ quả được bày chuối xanh, bưởi vàng, cam đỏ, thêm vài quả ớt chín. Tất cả giản dị, nhưng đủ đầy - rất Hà Nội.
Có lẽ khi trở về nhà, ai cũng muốn trở lại thành một đứa trẻ. Một người đã đi qua nhiều chặng đường, bỗng thấy lòng mình háo hức như đứa trẻ lên mười. Háo hức nhất là lúc cả nhà cùng làm cỗ. Không vội vã. Không hấp tấp. Mỗi động tác nấu nướng đều mang theo sự thành kính rất tự nhiên.
Nồi canh măng được nêm nếm kỹ. Con gà luộc chín vừa, da vàng ươm. Đĩa giò được cắt khoanh tròn đều. Bánh chưng được vớt lên từ sớm, lau khô, xếp ngay ngắn, xanh mướt như giữ trọn tinh thần của đất trời.
Có những món ăn không chỉ để ngon. Bát canh bóng, đĩa nem rán, bát miến măng… mỗi món đều như một lời chào năm mới. Những công thức ấy đi qua năm tháng, theo bàn tay mẹ, theo lời kể của bố, mà không cần ghi chép.
Trưa ba mươi cũng là lúc tiếng nói cười vang lên nhiều hơn. Những câu chuyện cũ được nhắc lại. Những nỗi buồn của năm cũ được nói nhẹ đi. Có lúc, cả nhà im lặng vài phút, chỉ còn tiếng dao chạm thớt, tiếng dầu sôi lách tách. Một sự bình yên rất thật, sau một năm dài tất bật.
Đến gần giờ cúng, mọi việc bỗng chậm lại. Mâm cỗ được bày ra, từng món đặt đúng vị trí quen thuộc. Hoa được chỉnh lại. Nén nhang được chuẩn bị sẵn. Giọng nói tự nhiên hạ thấp, nét mặt cũng nghiêm trang hơn.
Khoảnh khắc dâng cúng tổ tiên luôn khiến lòng người lắng lại. Khói hương mỏng bay lên, hòa với mùi thức ăn nóng hổi, tạo thành một thứ hương rất khó gọi tên - mùi của sum họp, của nhớ thương, của biết ơn. Nhìn lên di ảnh ông bà, người ta có cảm giác như họ vẫn đang ở rất gần, lặng lẽ dõi theo con cháu trong giây phút cuối cùng của năm.
Và rồi, Tết đến. Không ồn ào. Không phô trương. Chỉ nhẹ nhàng bước vào từng ngôi nhà, từng ký ức, từng nếp sống đã gắn bó với chúng ta suốt cả cuộc đời.
Nếu có điều gì trưa ba mươi nhắc ta nhớ, có lẽ đó là: hạnh phúc đôi khi không nằm ở những điều lớn lao, mà nằm trong khoảnh khắc ta được ở cạnh những người thân thương, trong một căn nhà quen thuộc, giữa mùi khói bếp và tiếng nói cười rất đỗi đời thường.
Xuân Hiệp
