ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Nếu coi tri thức là “nguồn năng lượng mới” của thế kỷ XXI, thì các đô thị muốn bứt lên buộc phải sở hữu những “nhà máy sản xuất tri thức” mạnh nhất, đó chính là hệ thống giáo dục và đào tạo. Hà Nội đang bước vào cuộc đua ấy với lợi thế rõ ràng: quy mô giáo dục lớn nhất cả nước, chất lượng thuộc nhóm dẫn đầu, nguồn đại học và viện nghiên cứu dày đặc. Nhưng lợi thế không đồng nghĩa với chiến thắng. Câu hỏi đặt ra là: Hà Nội sẽ chỉ là nơi tập trung trường lớp, hay thực sự trở thành trung tâm tri thức - nơi ý tưởng mới được sinh ra, nhân lực tinh hoa được nuôi dưỡng và giá trị sáng tạo lan tỏa ra ngoài biên giới quốc gia? Giai đoạn 2026-2030 vì thế là thời điểm bản lề; không chỉ là tiếp nối thành tích, mà là phép thử về bản lĩnh đổi mới của giáo dục Thủ đô.

Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua, giáo dục Hà Nội đã tạo dựng những nền móng đáng kể. Thành phố hiện có hơn 2.900 trường mầm non và phổ thông, gần 2,3 triệu học sinh, khoảng 128.000 giáo viên; tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia gần 80%. Chất lượng giáo dục đại trà được duy trì ở mức cao, với tỷ lệ tốt nghiệp THPT năm 2025 đạt 99,75%, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Công tác tuyển sinh đầu cấp chuyển từ thủ công sang số hóa, minh bạch hơn, góp phần củng cố niềm tin xã hội đối với hệ thống giáo dục công lập.

Ở mũi nhọn chất lượng cao, học sinh Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế khi có 200 em đạt giải học sinh giỏi quốc gia, 14 em đoạt giải quốc tế, nhiều dự án nghiên cứu khoa học - kỹ thuật đạt thứ hạng cao. Thành tích này không chỉ phản ánh nỗ lực của học sinh, mà còn cho thấy chiều sâu trong phát hiện, bồi dưỡng nhân tài và chất lượng đội ngũ giáo viên của Thủ đô.

Đặt trong bối cảnh các Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá giáo dục - đào tạo và Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, yêu cầu với Hà Nội không dừng ở việc “đứng đầu trong nước”, mà phải trở thành hình mẫu dẫn dắt. Như Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn từng nhấn mạnh, giáo dục Thủ đô cần nắm bắt cơ hội phát triển mới để thực sự đóng vai trò đầu tàu, chia sẻ mô hình, kinh nghiệm và công nghệ giáo dục cho các địa phương.

Tuy nhiên, phía sau những con số đẹp vẫn tồn tại các “điểm nghẽn” khó bỏ qua. Khoảng cách về cơ sở vật chất và chất lượng đội ngũ giữa nội thành và ngoại thành chưa được thu hẹp triệt để. Một số môn học mới theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 vẫn thiếu giáo viên cục bộ. Áp lực sĩ số tại các khu vực tăng dân số cơ học nhanh tiếp tục đặt ra bài toán quy hoạch trường lớp dài hạn. Quy mô lớn - lợi thế lớn, nhưng đồng thời cũng là sức ép buộc Hà Nội phải đổi mới nhanh hơn phần còn lại.

Theo các chuyên gia giáo dục, chính việc thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế này mới là điều kiện để Thủ đô bứt phá. Hà Nội không thể giữ vai trò dẫn dắt nếu chỉ dựa vào truyền thống thành tích, mà cần tiên phong về quản trị hiện đại, chuyển đổi số thực chất và chính sách phát triển nguồn nhân lực dài hơi.

Giai đoạn tới, giáo dục Thủ đô được kỳ vọng trở thành mô hình điểm về “trường học hạnh phúc”, nơi học sinh được phát triển hài hòa trí tuệ, thể chất và tinh thần; nơi giáo dục không chỉ đo bằng điểm số, mà bằng năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng toàn cầu. Song hành với đó là nhiệm vụ giải quyết căn cơ bài toán thiếu trường, thiếu lớp thông qua hợp tác công - tư, tận dụng cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô để tăng quyền tự chủ nhà trường gắn với trách nhiệm giải trình minh bạch.

Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra cơ hội rút ngắn khoảng cách. Học bạ điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung và Trung tâm điều hành giáo dục thông minh tạo nền tảng cho quản lý hiện đại và dạy học cá thể hóa. Nhưng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi năng lực số của giáo viên và học sinh được nâng lên đồng đều, tránh tình trạng “hiện đại trên hệ thống, thủ công trong vận hành”.

Cuối cùng, đội ngũ nhà giáo vẫn là yếu tố quyết định. Thu hút và giữ chân giáo viên giỏi, nhất là ở các lĩnh vực STEM, ngoại ngữ, tin học; cải thiện thu nhập và môi trường nghề nghiệp… đó là điều kiện để giáo dục Thủ đô không chỉ “đủ lực” mà còn “đủ tâm” cho chặng đường dài phía trước.

Xây dựng Hà Nội thành trung tâm tri thức không phải là cuộc chạy nước rút, mà là hành trình dài hơi của tầm nhìn và sự kiên định. Thành phố đã có nền móng, đã có những thành tựu đáng ghi nhận, nhưng chặng đường phía trước đòi hỏi nhiều hơn: một hệ thống giáo dục dám đổi mới, dám mở cửa, dám trao quyền và chấp nhận cạnh tranh toàn cầu. Khi đó, Hà Nội sẽ không chỉ được nhắc đến như nơi có nhiều trường tốt và học sinh giỏi, mà là nơi khởi nguồn của những ý tưởng lớn, những công trình khoa học giá trị và những thế hệ công dân toàn cầu mang dấu ấn Việt Nam.