Greenland thử thách quan hệ Mỹ - EU
Một số nước NATO thông báo triển khai lực lượng quy mô nhỏ tới Greenland, được xem là động thái đáp trả chỉ trích từ Mỹ, đồng thời phát đi thông điệp ủng hộ chính trị rõ ràng đối với Đan Mạch.
Cuộc đàm phán về tương lai Greenland tại Nhà Trắng đã kết thúc trong bế tắc, khi Mỹ vẫn muốn sở hữu hòn đảo, còn Đan Mạch quyết bảo vệ chủ quyền. Kết quả tích cực hiếm hoi của cuộc họp là việc Đan Mạch, Greenland và Mỹ nhất trí thành lập một nhóm công tác cấp cao nhằm tìm kiếm lộ trình chung trong thời gian tới. Nhà Trắng tiếp tục nhấn mạnh rằng Mỹ sẽ kiểm soát Greenland theo cách dễ dàng hoặc bằng các biện pháp cứng rắn, cho thấy tranh cãi này nhiều khả năng sẽ tiếp tục kéo dài.
Bế tắc trong đàm phán về Greenland
Cuộc gặp kéo dài chưa đầy hai giờ giữa Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen, đại diện ngoại giao Greenland Vivian Motzfeldt và các quan chức cấp cao của Mỹ đã không đạt được bất kỳ bước đột phá nào trong việc hạ nhiệt căng thẳng xoay quanh quyền kiểm soát Greenland.
Phái đoàn Mỹ tham dự cuộc họp bao gồm Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Phát biểu sau cuộc gặp, ông Rasmussen cho biết không khí đối thoại thẳng thắn và mang tính xây dựng. Tuy nhiên, theo Ngoại trưởng Đan Mạch, quan điểm của các bên vẫn còn khác biệt.
“Chúng tôi nhất trí rằng việc ngồi lại ở cấp cao để xem xét liệu có thể tìm ra khả năng dung hòa những quan ngại của Tổng thống Mỹ, đồng thời vẫn tôn trọng các ‘lằn ranh đỏ’ của Vương quốc Đan Mạch hay không là điều hợp lý. Đây sẽ là công việc mà chúng tôi bắt đầu triển khai. Bất kỳ ý tưởng nào không tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch cũng như quyền tự quyết của người dân Greenland đều hoàn toàn không thể chấp nhận”.
Ông thừa nhận phía Đan Mạch không thể làm thay đổi lập trường của Nhà Trắng, đồng thời cho biết các phát biểu cứng rắn từ phía Mỹ trước đó, bao gồm cả khả năng sử dụng biện pháp quân sự, đã không được rút lại sau cuộc gặp.
Ngoại trưởng Đan Mạch cũng bác bỏ lập luận của Tổng thống Trump rằng nếu Mỹ không kiểm soát Greenland, khu vực này sẽ trở thành điểm hiện diện quân sự của Trung Quốc. Ông cho rằng đây là một cách diễn giải sai lệch về tình hình an ninh tại Bắc Cực và khẳng định trong suốt khoảng một thập kỷ qua không ghi nhận sự hiện diện nào của tàu chiến Trung Quốc tại khu vực.
Theo ông Rasmussen, một trong những mục tiêu quan trọng của cuộc gặp là làm rõ cam kết an ninh của Đan Mạch đối với Greenland và Bắc Cực, đồng thời phản bác quan điểm cho rằng châu Âu không đủ năng lực bảo đảm an ninh khu vực. Ông cho biết các cuộc trao đổi trực tiếp đã giúp giảm nhiệt phần nào căng thẳng trong ngôn từ giữa hai bên, dù chưa tạo ra thay đổi về chính sách.
Kết quả tích cực hiếm hoi của cuộc họp là việc Đan Mạch, Greenland và Mỹ nhất trí thành lập một nhóm công tác cấp cao nhằm tìm kiếm lộ trình chung trong thời gian tới. Nhóm này sẽ xem xét khả năng giải quyết các quan ngại an ninh của phía Mỹ, trong khi vẫn tôn trọng những “lằn ranh đỏ” của Đan Mạch.
Tuy nhiên, ông Rasmussen cho biết chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy một thỏa hiệp khả thi có thể đạt được. Chính phủ Đan Mạch nhiều lần khẳng định Greenland không phải để bán, trong khi các cuộc thăm dò dư luận cho thấy phần lớn người dân Greenland phản đối việc gia nhập Mỹ.
Về phía Mỹ, phát biểu tại Phòng Bầu dục, ngày 14/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhắc lại lập trường của mình rằng Mỹ cần sở hữu Greenland vì mục đích an ninh quốc gia.
“Chúng ta sẽ xem điều gì sẽ xảy ra với Greenland. Chúng tôi cần Greenland vì an ninh quốc gia, nên sẽ theo dõi diễn biến. Như các bạn đã biết, chúng tôi có mối quan hệ rất tốt với Đan Mạch. Nhưng chúng tôi đang triển khai dự án Vòm vàng, cũng như nhiều việc khác và thực sự cần Greenland. Nếu chúng tôi không can dự, Nga sẽ can dự và Trung Quốc cũng sẽ can dự. Khi đó, Đan Mạch không thể làm được gì, còn chúng tôi thì có thể làm được mọi thứ.”
Cuộc họp ngày 14/1 là lần đầu tiên các quan chức cấp cao của Mỹ và Đan Mạch gặp nhau trực tiếp để bàn về vấn đề này.
Giới lãnh đạo Greenland dường như đang điều chỉnh cách tiếp cận trong xử lý khủng hoảng ngoại giao. Trước đây, Greenland từng nhấn mạnh lộ trình độc lập với Đan Mạch, nhưng gần đây, các phát biểu từ Greenland đặt trọng tâm vào sự gắn kết với Đan Mạch.
“Chúng tôi lựa chọn Greenland mà chúng ta biết ngày nay như một phần của Vương quốc Đan Mạch. Có những tuyên bố không thể bị hiểu sai. Greenland mong muốn hợp tác, nhưng phải dựa trên các giá trị nền tảng như dân chủ và sự tôn trọng. Đây là những cốt lõi làm nên Greenland mà chúng ta biết ngày nay. Đan Mạch và chúng tôi sát cánh cùng nhau.”
Ngày 15/1, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố Copenhagen sẽ kiên quyết ngăn chặn bất kỳ nỗ lực nào nhằm thay đổi hiện trạng đảo Greenland, sau cuộc gặp mà bà mô tả là “không dễ dàng” giữa phái đoàn Đan Mạch với các đại diện Mỹ tại Washington hôm 14/1.
Châu Âu tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland
Một số quốc gia châu Âu hôm 15/1 đã triển khai những đơn vị quân sự quy mô nhỏ tới Greenland, trong bối cảnh Đan Mạch khẳng định sẽ tiếp tục thúc đẩy kế hoạch tăng cường sự hiện diện lớn hơn và lâu dài hơn của NATO nhằm bảo vệ hòn đảo Bắc Cực có vị trí chiến lược này. Dù mang tính khiêm tốn và chủ yếu phục vụ công tác chuẩn bị tập trận, nhưng đợt triển khai quân sự của châu Âu vẫn được xem là một thông điệp chính trị mạnh mẽ, nhằm ngăn chặn các động thái đơn phương từ phía Mỹ, đồng thời khẳng định sự đoàn kết nội khối của Liên minh châu Âu (EU) trong việc bảo vệ chủ quyền hợp pháp của Đan Mạch tại Greenland.
Theo tờ Bild của Đức, từ tối 14/1, những chiếc máy bay vận tải quân sự của Đan Mạch đã bắt đầu hạ cánh xuống Nuuk, thủ phủ của Greenland, chở theo binh sĩ Đan Mạch cùng quân nhân của một số quốc gia có cam kết cử binh sĩ tới Greenland.
Trước cuộc gặp tại Mỹ hôm 14/1, Đan Mạch và Greenland cho biết họ đã bắt đầu tăng cường sự hiện diện quân sự trên đảo và khu vực lân cận, phối hợp chặt chẽ với các đồng minh NATO. Hiện Đan Mạch có khoảng 150 binh sĩ và nhân viên dân sự làm việc tại Bộ Chỉ huy Liên hợp Bắc Cực trên đảo.
Đức, Pháp, Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan và Hà Lan xác nhận đã hoặc sẽ cử nhân sự quân sự tới Greenland để chuẩn bị cho các cuộc tập trận quy mô lớn hơn dự kiến diễn ra vào cuối năm nay.
"Chúng tôi đã cử nhóm binh lính đầu tiên tới thực địa. Sẽ sớm có thêm quân số được gửi tới, bao gồm các đơn vị thuộc hải quân, lục quân và không quân."
Đức đã triển khai một đội trinh sát gồm 13 người; Thụy Điển cử ba sĩ quan, Na Uy hai người; Pháp điều động khoảng 15 chuyên gia leo núi và dự kiến tăng viện trong những ngày tới. Một sĩ quan Anh, một sĩ quan hải quân Hà Lan và hai sĩ quan liên lạc quân sự Phần Lan cũng sẽ tham gia.
Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen cho biết hiện chưa có con số cuối cùng về quy mô sự hiện diện mở rộng của NATO tại Greenland.
“Điều rõ ràng là chúng tôi đang lên kế hoạch cho một sự hiện diện lớn hơn và lâu dài hơn trong suốt năm 2026. Điều này rất quan trọng để khẳng định rằng an ninh Bắc Cực không chỉ là vấn đề của Vương quốc Đan Mạch, mà là lợi ích chung của toàn bộ NATO.”
Trong khi đó, Thủ tướng Donald Tusk tuyên bố, Ba Lan không có kế hoạch gửi quân đến Greenland, đồng thời cảnh báo một cuộc tấn công từ quốc gia NATO này sang quốc gia thành viên khác sẽ đánh dấu sự sụp đổ của “trật tự thế giới dựa trên sự đoàn kết của NATO”. Quyết định không gửi quân của Ba Lan là nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và ngăn chặn sự leo thang có thể làm suy yếu NATO.
Theo ông Marc Jacobsen, Phó Giáo sư tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, việc triển khai quân đội châu Âu tới Greenland gửi đi hai thông điệp rõ ràng tới chính quyền Mỹ.
“Thứ nhất là yếu tố răn đe, cho thấy nếu Mỹ lựa chọn sử dụng vũ lực, châu Âu sẵn sàng bảo vệ Greenland. Thứ hai là thông điệp rằng chúng tôi nghiêm túc tiếp thu các chỉ trích, sẽ tăng cường hiện diện, bảo vệ chủ quyền và cải thiện năng lực giám sát tại Greenland."
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 15/1 đã đưa ra bình luận về việc một số quốc gia châu Âu triển khai binh lính tới đảo Greenland.
"Việc binh lính châu Âu hiện diện ở Greenland không gây ra ảnh hưởng nào tới quá trình ra quyết định của Tổng thống Trump, cũng không hề ảnh hưởng tới đến mục tiêu giành quyền kiểm soát hòn đảo của Mỹ."
Quan chức Nhà Trắng nhấn mạnh, Tổng thống Trump coi việc kiểm soát Greenland là "ưu tiên hàng đầu về an ninh quốc gia" và sẽ cân nhắc mọi phương án để đạt được mục tiêu.
NATO đang đối mặt với một phép thử mang tính sống còn khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng sức ép thúc đẩy quyền sở hữu của Mỹ đối với Greenland, động thái đã gây chấn động trong nội bộ liên minh.
Các nhà lãnh đạo và giới ngoại giao châu Âu cảnh báo rằng việc Mỹ dùng vũ lực để tiếp quản lãnh thổ thuộc Đan Mạch sẽ là tiền lệ chưa từng có, đe dọa trực tiếp nền tảng an ninh tập thể của NATO.
“Đây là tình huống vô cùng khó xử đối với NATO nói chung, và đặc biệt là với Tổng Thư ký Mark Rutte. Nhiệm vụ của ông là giữ cho liên minh đoàn kết, nhưng giờ đây các thành viên NATO lại công khai đối đầu gay gắt về một vấn đề mang tính căn bản như vậy.”
Theo các nhà ngoại giao, các cuộc thảo luận về việc NATO có thể làm gì liên quan đến Greenland vẫn đang ở giai đoạn sơ bộ, song có thể bao gồm việc tăng cường giám sát trên không, tuần tra hàng hải và mở rộng sử dụng công nghệ để theo dõi khu vực này.
EU bày tỏ quan điểm
Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Liên minh châu Âu EU liên quan đến Greenland, tại Brussels và nhiều nơi khác đã xuất hiện những phát biểu cứng rắn về việc đình chỉ một số điều khoản trong thỏa thuận thương mại mới đạt được giữa EU và Mỹ, hoặc siết chặt quy định đối với các tập đoàn công nghệ Mỹ. Những ý tưởng táo bạo hơn bao gồm đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ ở châu Âu hoặc bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ mà châu Âu đang nắm giữ.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu đã tái khẳng định sự ủng hộ đối với chủ quyền của Đan Mạch đối với hòn đảo Greenland.
“Greenland thuộc về người dân Greenland. Vì vậy, việc quyết định những vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland là thẩm quyền của Đan Mạch và Greenland, và chỉ hai bên này mà thôi. Đây là điều hết sức quan trọng. Chúng tôi luôn duy trì liên lạc thường xuyên với Chính phủ Đan Mạch để lắng nghe các nhu cầu, cũng như những mong muốn của người dân Greenland, trong sự phối hợp hết sức chặt chẽ.”
Ngày 14/1, Nghị viện châu Âu đã xem xét khả năng tạm hoãn việc thực thi thỏa thuận thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, nhằm phản đối các phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc giành quyền kiểm soát Greenland.
Trước đó, Nghị viện châu Âu đã thảo luận các đề xuất lập pháp nhằm dỡ bỏ phần lớn thuế nhập khẩu của EU đối với hàng hóa Mỹ. Đây là nội dung cốt lõi trong thỏa thuận thương mại song phương giữa EU và Mỹ, vốn được thống nhất lần đầu vào năm 2020.
Theo kế hoạch, nghị viện dự kiến bỏ phiếu xác định lập trường trong việc dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Mỹ vào ngày 26-27/1, nhưng nhiều nghị sĩ hiện cho rằng tiến trình này nên bị trì hoãn.
Sáng 14/1, các thành viên chủ chốt của Ủy ban Thương mại liên nghị viện đã họp để thảo luận việc có nên hoãn bỏ phiếu hay không. Cuối cùng, cuộc họp không đưa ra quyết định cụ thể và thống nhất sẽ nhóm họp lại vào tuần tới.
Cũng trong ngày 14/1, một nhóm gồm 23 nghị sĩ đã gửi thư kêu gọi Chủ tịch Nghị viện châu Âu Roberta Metsola đóng băng toàn bộ tiến trình liên quan đến các thỏa thuận về thuế áp với hàng hóa Mỹ, chừng nào chính quyền Mỹ còn tiếp tục đe dọa giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.
Bức thư do nghị sĩ Đan Mạch Per Clausen soạn thảo nêu rõ: “Nếu chúng ta thông qua một thỏa thuận mà ông Trump coi là chiến thắng cá nhân, trong khi ông ấy vẫn tiếp tục đưa ra các tuyên bố đòi Greenland và không loại trừ bất kỳ biện pháp nào để đạt được mục tiêu này, chúng ta sẽ dễ bị xem là phần thưởng cho ông ấy vì hành động gây tranh cãi”,
Nghị sĩ Đức Anna Cavazzini cho rằng thỏa thuận về thuế nhằm mang lại sự ổn định, nhưng “hành động của ông Trump cho thấy hết lần này đến lần khác rằng thứ duy nhất ông ấy mang lại là sự hỗn loạn”.
Nhiều nghị sĩ châu Âu lâu nay phàn nàn rằng thỏa thuận thương mại với Mỹ thiếu cân bằng, khi EU phải cắt giảm phần lớn thuế nhập khẩu áp với hàng hóa Mỹ, trong khi Mỹ vẫn duy trì mức thuế chung khoảng 15%.
Dù vậy, việc đóng băng thỏa thuận về thuế giữa EU và Mỹ cũng tiềm ẩn rủi ro làm gia tăng căng thẳng với Washington. Các nghị sĩ thừa nhận động thái này có thể khiến ông Trump phản ứng gay gắt, dẫn đến khả năng Mỹ áp thêm các mức thuế cao hơn đối với hàng hóa EU.
Ngày 14/1, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot thông báo nước này sẽ chính thức mở lãnh sự quán tại Greenland vào ngày 6/2 tới.
Ngoại trưởng Barrot khẳng định việc mở lãnh sự quán là minh chứng cho sự hiện diện gia tăng của Pháp tại Greenland, đồng thời gửi đi thông điệp ủng hộ chủ quyền của Đan Mạch.
Ông Barrot nhấn mạnh Greenland đã lựa chọn là một phần của Vương quốc Đan Mạch, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Liên minh châu Âu (EU), thay vì trở thành một phần của Mỹ như mong muốn của Tổng thống Donald Trump.
Ý định thâu tóm Greenland của Mỹ được dự báo khó thành hiện thực do sự phản đối quốc tế và vấn đề pháp lý. Tuy nhiên, ông Trump có thể dùng công cụ kinh tế để gây sức ép nhằm đạt được mục đích. Giới phân tích cho rằng, xung đột lợi ích giữa Mỹ và EU có thể dẫn đến thời kỳ biến động mới, trong khi NATO tiếp tục bị thử thách về sự đoàn kết nội bộ.
