Chuyến thăm tái định hình quan hệ Đức - Trung Quốc
Thủ tướng Đức Friedrich Merz có chuyến thăm chính thức tới Trung Quốc trong hai ngày 25 và 26/2. Đây là chuyến công du đầu tiên của ông Merz tới Bắc Kinh kể từ khi nhậm chức hồi tháng 5 năm ngoái. Chuyến đi được đánh giá là “muộn nhưng mang nhiều ý nghĩa”.
Là nền kinh tế lớn nhất Liên minh châu Âu, mối quan hệ hợp tác của Đức với Trung Quốc vẫn là một thành tố năng động của kinh tế toàn cầu. Chuyến thăm Trung Quốc lần này có thể giúp Đức tìm kiếm các phương thức hợp tác với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đồng thời phác họa cách tiếp cận mới trong mối quan hệ Đức - Trung giữa một thế giới đang biến động.
Mục đích chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Đức
Ngày 25/2, chuyên cơ chở Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã hạ cánh xuống Bắc Kinh, đưa ông Merz trở thành nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm Trung Quốc trong năm mới Giáp Ngọ. Chuyến đi diễn ra khi quan hệ xuyên Đại Tây Dương đứng trước nhiều thách thức khi chính sách thương mại của Mỹ gia tăng yếu tố bảo hộ, cấu trúc liên minh truyền thống trở nên kém ổn định hơn... Trước đây, chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz từng bám sát cách tiếp cận “giảm thiểu rủi ro” của Liên minh châu Âu (EU), nhấn mạnh yếu tố an ninh kinh tế và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, áp lực tăng trưởng trong nước và sự dịch chuyển của môi trường địa chính trị đã thúc đẩy Berlin chuyển sang lập trường thực dụng hơn.
Tại Hội nghị G20 ở Nam Phi tháng 11/2025, ông Friedrich Merz gọi Trung Quốc là “đối tác thương mại quan trọng”, đồng thời khẳng định, Đức theo đuổi đa dạng hóa quan hệ đối tác, hướng tới khuôn khổ hợp tác toàn cầu “cùng nhau định hình tương lai”. Theo giới phân tích, đây không phải là sự thay đổi đột ngột mà là quá trình điều chỉnh từng bước, phản ánh nhu cầu thích ứng trước thực tế mới.
Hiện nay, nền kinh tế Đức đang đối mặt với những khó khăn chưa từng có. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã trải qua hai năm đình trệ 2023 và 2024 và chỉ ghi nhận tín hiệu phục hồi khiêm tốn trong năm 2025. Trong bối cảnh ấy, thúc đẩy phát triển kinh tế đã trở thành ưu tiên trung tâm của Thủ tướng Friedrich Merz và tầm quan trọng của Trung Quốc ngày càng nổi bật. Việc một phái đoàn doanh nghiệp lớn đại diện cho hầu hết các ngành công nghiệp trụ cột của nền kinh tế Đức tháp tùng ông Merz trong chuyến thăm Trung Quốc cho thấy trọng tâm kinh tế giữ vai trò then chốt trong quan hệ song phương.
"Tôi nghĩ chuyến thăm này là tín hiệu cho thấy sự tiếp nối và tính thực dụng về kinh tế. Thủ tướng được tháp tùng bởi phái đoàn doanh nghiệp lớn nhất kể từ thời Angela Merkel, điều mà tôi tin là một dấu hiệu rất tích cực vì nó cho thấy nền kinh tế và ngành công nghiệp Đức vẫn cam kết mạnh mẽ hợp tác với Trung Quốc".
Ông Michael Schumann - Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội phát triển kinh tế và ngoại thương Liên bang Đức.
Tại cuộc hội đàm với Thủ tướng Đức Friedrich Merz ở Bắc Kinh, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường khẳng định Bắc Kinh sẵn sàng hợp tác với Berlin để phát huy tối đa các cơ chế đối thoại, cũng như mở rộng và cải thiện quan hệ thương mại giữa hai nước. Ông Lý Cường kêu gọi cả hai bên tăng cường hợp tác truyền thống trong các lĩnh vực như ô tô và hóa chất, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo và dược phẩm sinh học, cho biết Bắc Kinh sẽ nhập khẩu nhiều sản phẩm chất lượng cao hơn từ Đức và khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Đức. Ông cũng bày tỏ hy vọng rằng Đức sẽ cung cấp một môi trường kinh doanh công bằng, ổn định và dễ dự đoán.
Về phần mình, Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định Berlin rất coi trọng việc duy trì và làm sâu sắc thêm mối quan hệ trao đổi kinh tế mạnh mẽ với Bắc Kinh, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải đảm bảo hợp tác công bằng và giao tiếp cởi mở. Ông Merz cho biết Đức sẵn sàng tăng cường trao đổi cấp cao với Trung Quốc, duy trì đối thoại thường xuyên trên nhiều lĩnh vực, thúc đẩy sự phát triển cân bằng và bền vững của quan hệ kinh tế và thương mại song phương, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như chuyển đổi xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Thủ tướng Đức cũng nhấn mạnh Berlin sẵn sàng tăng cường liên lạc và phối hợp với Bắc Kinh, cùng nhau ủng hộ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do, đồng thời nhấn mạnh rằng Đức sẵn sàng đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy quan hệ EU - Trung Quốc.
Sau cuộc hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã chứng kiến lễ ký kết các văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực như chuyển đổi xanh, hải quan, thể thao và truyền thông. Thủ tướng Đức cũng thông báo Trung Quốc đã đồng ý mua “tối đa 120” máy bay từ tập đoàn hàng không Airbus.
Tại buổi tiếp Thủ tướng Đức diễn ra sau đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định Bắc Kinh luôn coi trọng quan hệ song phương và sẵn sàng làm việc cùng nhà lãnh đạo Đức để đưa mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước lên tầm cao mới.
"Thế giới càng trở nên hỗn loạn và đan xen, Trung Quốc và Đức càng cần tăng cường giao tiếp chiến lược và nâng cao lòng tin chiến lược lẫn nhau. Chúng ta nên tận dụng sự ổn định và sức sống của quan hệ Trung Quốc - Đức để thúc đẩy hợp tác trong quan hệ Trung Quốc - EU và tìm kiếm điểm chung trong một thế giới đầy biến động".
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Về phần mình, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhận định việc phát triển quan hệ giữa hai nước vừa là cơ hội, vừa là trọng trách lớn, khi Đức và Trung Quốc đều nằm trong số những quốc gia công nghiệp lớn nhất thế giới.
"Trung Quốc là một quốc gia có bề dày kinh nghiệm thương mại hàng ngàn năm nay. Trong những thập kỷ qua, Đức và Trung Quốc đã có sự hợp tác tốt đẹp và duy trì mối quan hệ song phương vững mạnh. Tôi sẵn sàng tiếp tục đà phát triển tích cực này".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Theo giới quan sát, chuyến thăm của Thủ tướng Đức tới Trung Quốc có ý nghĩa rất quan trọng. Năm 2025, nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 8,8% lên gần 171 tỷ euro, trong khi xuất khẩu của Đức sang quốc gia này giảm 9,7%, xuống hơn 81 tỷ euro. Vì vậy, thúc đẩy tiếp cận thị trường công bằng hơn, giảm các rào cản thương mại, hướng tới quan hệ kinh tế cân bằng và bền vững hơn là một trong những mục tiêu trọng tâm của ông Merz trong chuyến đi tới Trung Quốc.
Trong khuôn khổ chuyến công du, Thủ tướng Đức Merz cũng thăm Tử Cấm Thành, làm việc với công ty công nghệ robot Unitree Robotics, thăm cơ sở của Mercedes-Benz và Siemens Energy, đồng thời tới thành phố Hàng Châu - một trung tâm công nghệ năng động của Trung Quốc. Tuy nhiên, nội dung thảo luận không chỉ xoay quanh thương mại, mà còn bao trùm các vấn đề an ninh, địa chính trị và cuộc xung đột tại Ukraine.
Cân bằng mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, đồng thời quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện những biến động mới, chuyến công du của Thủ tướng Đức Friedrich Merz tới Trung Quốc không đơn thuần mang tính nghi thức, mà được xem là phép thử quan trọng đối với khả năng Berlin điều chỉnh vị thế của mình giữa hai cực quyền lực toàn cầu.
Chuyến thăm của Thủ tướng Đức tới Trung Quốc diễn ra khi chính sách thuế quan và yêu cầu tăng chia sẻ gánh nặng quốc phòng của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tạo sức ép mới đối với châu Âu. Quan hệ Mỹ - EU vốn là nền tảng chiến lược của Đức sau Chiến tranh Lạnh, không còn hoàn toàn ổn định như trước. Trong bối cảnh đó, các nước EU buộc phải tính toán lại không gian chiến lược của mình.
Trong một phát biểu mới đây, Thủ tướng Merz nhấn mạnh Đức cần “quan hệ kinh tế trên toàn thế giới”, nhưng đồng thời cảnh báo không nên “ảo tưởng” về vai trò và tham vọng toàn cầu của Trung Quốc. Tại đại hội đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU), ông nhận định Trung Quốc ngày càng tự định vị như một đối trọng với Mỹ và mong muốn định hình trật tự đa phương theo các quy tắc riêng. Tuy nhiên, khi tuyên bố sẽ thăm Bắc Kinh, ông Merz nhấn mạnh mong muốn “tìm kiếm quan hệ đối tác chiến lược” và cho biết ông sẽ thảo luận về “hợp tác trong tương lai” với Trung Quốc.
"Chúng tôi muốn tăng cường hơn nữa mối quan hệ đối tác. Điều này có thể thực hiện được trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, tất nhiên chúng tôi cũng sẽ bảo vệ lợi ích của mình. Điều này áp dụng cho cả hai bên. Chúng tôi muốn giải quyết khó khăn thông qua đối thoại cởi mở và tôn trọng lẫn nhau".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Nhiều nhà phân tích cho rằng chiến lược nhất quán của Đức là tìm kiếm sự cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc: một mặt, nước này cần duy trì quan hệ kinh tế với Trung Quốc để giảm bớt khủng hoảng công nghiệp trong nước và áp lực việc làm; mặt khác, Đức sẽ tiếp tục “giảm thiểu rủi ro” để tránh phụ thuộc quá mức vào các chuỗi cung ứng quan trọng của Trung Quốc.
Một trong những điểm nhạy cảm nhất của quan hệ Đức - Trung Quốc là sự phụ thuộc vào nguyên liệu thô chiến lược, đặc biệt là đất hiếm. Trung Quốc hiện giữ vị thế thống trị trong chuỗi cung ứng nhiều kim loại quan trọng phục vụ chuyển đổi năng lượng và công nghiệp quốc phòng. Sau khi Mỹ áp thuế quan toàn cầu vào năm ngoái, Bắc Kinh đã bổ sung 12 trong số 17 nguyên tố đất hiếm vào danh sách yêu cầu giấy phép xuất khẩu đặc biệt. Động thái này được được giới quan sát xem như lời nhắc nhở về khả năng Trung Quốc sử dụng ưu thế chuỗi cung ứng như một công cụ địa chính trị.
Một số nhà quan sát cũng nhận định, Berlin đang rất quan ngại về hướng đi tương lai của quan hệ Đức - Trung. Lý do nằm ở chỗ Trung Quốc đã trở thành đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ của Đức trong các lĩnh vực công nghiệp từng thống trị nước này. Ngành công nghiệp ô tô vốn luôn là trụ cột cốt lõi trong quan hệ Trung - Đức, đóng góp gần 1/3 kim ngạch xuất khẩu của Đức sang Trung Quốc.
Tuy nhiên, với sự trỗi dậy của ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc trong những năm gần đây, theo dữ liệu từ Rhodium Group, xuất khẩu ô tô của Đức sang Trung Quốc vào năm 2025 đã giảm mạnh 66%, xuống mức thấp nhất kể từ năm 2009, trong khi thị phần của các thương hiệu xe điện Trung Quốc đã tăng từ dưới 1% vào năm 2020 lên 12% vào năm 2025. Trong bối cảnh ấy, một số nhà phân tích dự đoán rằng Đức có thể sẽ định vị mối quan hệ với Trung Quốc trong khuôn khổ kép của “quan hệ đối tác chiến lược” và “đối thủ cạnh tranh mang tính hệ thống”.
Trung Quốc đón "làn gió mới" từ phương Tây
Từ góc nhìn của Trung Quốc, chuyến thăm của Thủ tướng Đức Friedrich Merz được xem là cơ hội để quan hệ Trung Quốc - EU “đạt đến một tầm cao mới”. Trong cuộc gặp với ông Merz tại Hội nghị An ninh Munich mới đây, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị khẳng định Đức theo đuổi quyền tự chủ chiến lược và bày tỏ kỳ vọng về việc tăng cường hợp tác toàn diện. Truyền thông nhà nước Trung Quốc nhấn mạnh rằng Trung Quốc là một “đối tác ổn định” và diễn giải chuyến thăm của ông Merz như một tín hiệu tích cực cho thấy châu Âu đang tìm kiếm sự cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc.
Trước Thủ tướng Đức, lãnh đạo hàng loạt quốc gia từ Anh, Canada, Pháp, Phần Lan cho tới Ireland đã lần lượt đến thăm Trung Quốc. Hầu hết đây đều là những chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của lãnh đạo các nước sau nhiều năm, nhằm làm mới quan hệ đối tác với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Theo giới quan sát, nguồn cơn sâu xa của xu hướng này nằm ở những thay đổi trên trường quốc tế kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức. Chính sách thương mại và an ninh khó đoán của Mỹ dưới thời ông Trump cùng những lời đe dọa của Tổng thống Mỹ nhắm vào các đồng minh đang khiến nhiều quốc gia phương Tây bất an.
Ông Kerry Brown - Trường Kings College London, Anh chia sẻ: “Các nước châu Âu hiện đang rơi vào thế khó xử về địa chính trị vì các chính sách của Mỹ không thể đoán trước được và không mấy thân thiện. Không phải là họ xoay trục, nhưng chắc chắn họ phải đa dạng hóa và tìm kiếm những cơ hội khác. Xét cho cùng, họ nên có một số quyền tự chủ chiến lược. Và Trung Quốc cần phải được tính đến vì quy mô của của nền kinh tế này”.
Với Trung Quốc, làn gió mới từ các chuyến thăm mang ý nghĩa chiến lược vượt xa lợi ích kinh tế ngắn hạn. Bắc Kinh coi đây là cơ hội củng cố hình ảnh của mình như một đối tác ổn định và dễ dự đoán, trong bối cảnh Mỹ ngày càng bị xem là thất thường.
Ông Ryan Hass - Giám đốc Trung tâm Trung Quốc John l. Thornton - Viện Brookings cho hay: “Khi ông Trump làm gia tăng chia rẽ giữa Mỹ và các đối tác truyền thống, Trung Quốc có thể tận dụng khoảng trống này để gia tăng lợi thế ngoại giao. Bắc Kinh không còn thấy cần phải nhượng bộ để kéo các nước này lại gần mình, điều họ cần làm chỉ là giữ lập trường ổn định, dễ đoán và kiên định với những mục tiêu cốt lõi”.
Tuy vậy, một số nhà phân tích về Trung Quốc cho rằng việc các nước phương Tây điều chỉnh chiến lược hiện nay chỉ là sự xoay trục mang tính ngắn hạn. Theo họ, Mỹ từ lâu đã đóng vai trò bảo trợ cho hệ thống thương mại toàn cầu, tạo điều kiện để các đồng minh và đối tác phát triển thịnh vượng. Trong khi đó, nhiều quốc gia không hài lòng khi hàng hóa Trung Quốc ồ ạt vào thị trường của họ, khiến cán cân thương mại bị lệch theo hướng có lợi cho Bắc Kinh.
Trong một thế giới đang dịch chuyển từ toàn cầu hóa sâu rộng sang phân mảnh và cạnh tranh chiến lược, chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Friedrich Merz được xem là bước đi ngoại giao nhằm tái khẳng định vai trò của Đức - một đối tác châu Âu mạnh mẽ, có trách nhiệm, theo đuổi sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và yêu cầu an ninh. Thành công của chuyến thăm không chỉ được đo bằng các thỏa thuận ký kết, mà còn ở khả năng thiết lập một khuôn khổ hợp tác ổn định, có thể thích ứng với những biến động dài hạn của trật tự toàn cầu.
