Cẩn trọng trước chiêu trò 'tâm linh số'
Những ngày đầu năm, khi nhu cầu cầu an, giải hạn tăng cao, mạng xã hội xuất hiện dày đặc quảng cáo dịch vụ tâm linh. Chỉ vài thao tác điện thoại, người dùng có thể tham gia “nghi lễ trực tuyến” được quảng bá linh nghiệm, song phía sau là nhiều bẫy lừa đảo tinh vi.
Một người dân gần đây đã chuyển 3 triệu đồng để tham gia lễ dâng sao giải hạn qua livestream tại một cơ sở tâm linh được quảng bá ở Tuyên Quang. Lời phán “gia đạo bất ổn, có vong theo” cùng lời khuyên “phải làm lễ ngay” được phát ra qua màn hình điện thoại. Khi nạn nhân chuyển tiền và chờ đến ngày làm lễ, tài khoản mạng xã hội và số điện thoại của “thầy” đã biến mất. Kiểm tra lại mới biết ngôi đền được quảng cáo hoàn toàn không tồn tại.
Câu chuyện ấy không phải cá biệt. Lực lượng chức năng đã triệt phá một ổ nhóm lừa bán bùa chú và vật phẩm phong thủy qua mạng với hàng chục nghìn nạn nhân. Kịch bản thường giống nhau: đối tượng tự xưng là “cô đồng”, “thầy cúng” hay người của các cơ sở tâm linh nổi tiếng, gọi điện thông báo gia đình đang gặp hạn, có vong theo, cần làm lễ giải hạn gấp. Sau khi nạn nhân chuyển tiền, các “nghi lễ” tiếp tục được vẽ ra với nhiều khoản phí phát sinh khác.
Điểm đáng chú ý là những kịch bản lừa đảo này ngày càng được “số hóa”. Theo các chuyên gia an ninh mạng, nhiều tài khoản đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra hình ảnh và video của các “thầy bà” giống như người thật. Công nghệ deepfake cho phép các nhân vật ảo nói chuyện, livestream và tương tác với người xem, khiến người dùng khó phân biệt thật giả.
Không chỉ vậy, tội phạm mạng còn tận dụng dữ liệu cá nhân được chia sẻ công khai trên mạng xã hội. Tình trạng hôn nhân, công việc, bạn bè hay những tâm sự đời sống thường ngày có thể trở thành “nguyên liệu” để xây dựng kịch bản lừa đảo. Khi một “thầy” trên mạng gọi đúng tên, biết địa chỉ hay nói trúng một vài chi tiết đời sống, nhiều người dễ dàng tin rằng đó là sự “linh ứng”, trong khi thực chất chỉ là kết quả của việc thu thập dữ liệu và phân tích bằng công nghệ.
Có thể nói, một dạng “tâm linh số” đang hình thành trên không gian mạng. Ở đó, niềm tin - vốn thuộc về đời sống tín ngưỡng của con người - lại bị biến thành công cụ thao túng. Khi công nghệ có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói và câu chuyện thuyết phục đến mức khó phân biệt, ranh giới giữa niềm tin và sự dẫn dắt tâm lý trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Trong đời sống văn hóa của người Việt, tín ngưỡng luôn có vị trí nhất định. Việc đi lễ chùa, cầu an đầu năm là nhu cầu tinh thần bình thường. Nhưng tín ngưỡng khác với mê tín, và càng không thể trở thành cái cớ để trục lợi. Khi những nghi lễ được “livestream hóa”, khi những lời phán được phát ra từ một nhân vật có thể chỉ là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo, thì niềm tin nếu thiếu tỉnh táo rất dễ bị biến thành cái bẫy.
Không gian mạng đang mở ra nhiều tiện ích, nhưng cũng đồng thời tạo điều kiện cho các hình thức lừa đảo tinh vi hơn. Trong bối cảnh đó, sự tỉnh táo của mỗi người trở thành “lá chắn” quan trọng nhất. Không vội tin vào những lời phán vận hạn qua màn hình, không chuyển tiền cho các dịch vụ tâm linh không rõ nguồn gốc, và đặc biệt hạn chế chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng… đó có thể là những cách đơn giản để tránh trở thành nạn nhân. Bởi suy cho cùng, tín ngưỡng chân chính không tồn tại trong những đường link hay tài khoản ảo. Và trong thế giới số hôm nay, điều hiện ra trước mắt không phải lúc nào cũng là sự thật.
