Hà Nội không chỉ hoàn thành cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy mà còn chứng kiến sự xuất hiện của nhiều mô hình quản trị mới từ cơ sở. Từ điều hành bằng dữ liệu, đánh giá cán bộ theo kết quả công việc đến đưa dịch vụ công đến tận người dân, những sáng kiến đang từng bước làm thay đổi phương thức hoạt động của chính quyền theo hướng hiện đại, minh bạch và phục vụ.

Một buổi sáng đầu tháng 6, ông Nguyễn Văn Hùng đến Điểm phục vụ hành chính công xã Phú Xuyên để nhận kết quả giải quyết hồ sơ đất đai. Khác với những năm trước đây phải chuẩn bị nhiều loại giấy tờ và đi lại nhiều lần để bổ sung hồ sơ, lần này mọi thủ tục được thực hiện thuận lợi hơn nhờ hệ thống số hóa dữ liệu.

Thông tin hồ sơ giờ đã được số hóa, tiến độ giải quyết được cập nhật liên tục trên hệ thống. Vì thế, chỉ sau ít phút tra cứu, cán bộ tiếp đón đã hoàn tất các bước kiểm tra và trả kết quả cho người dân. “Bây giờ làm thủ tục thuận tiện hơn nhiều. Nhiều thủ tục có thể kê khai trực tuyến từ nhà, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại. Cán bộ tại bộ phận một cửa cũng hướng dẫn rất tận tình, rõ ràng”, ông Hùng phấn khởi nói.

Tính đến thời điểm này, xã Phú Xuyên đã thực hiện tiếp nhận tổng số hơn 25.798 hồ sơ hành chính các loại thuộc thẩm quyền. Nhờ đẩy mạnh công tác số hóa và ứng dụng công nghệ thông tin, số lượng hồ sơ được tiếp nhận và xử lý qua môi trường mạng đạt 20.680 hồ sơ, tương đương tỷ lệ 80,2%.

Trong số các dịch vụ hành chính công trực tuyến, số lượng hồ sơ được xử lý toàn trình chiếm tỷ lệ 37% với 9.516 hồ sơ, cho thấy sự thích ứng nhanh chóng của cả đội ngũ cán bộ và người dân đối với phương thức giao dịch điện tử. Kết quả ấn tượng này tiếp tục được nối dài sau khi hệ thống ghi nhận thêm 4.746 hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn trong quý I-2026.

Đánh giá về những kết quả bước đầu này, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phú Xuyên Nguyễn Xuân Thanh nhấn mạnh, việc chuyển đổi phương thức vận hành sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp tinh gọn đầu mối, giảm bớt các bước trung gian và đẩy nhanh tốc độ xử lý công việc.

Tại xã Ứng Hòa, việc quản trị bằng dữ liệu được cụ thể hóa bằng mô hình “bản sao số” của địa phương. Hệ thống tích hợp dữ liệu từ nhiều lĩnh vực như dân cư, hạ tầng, kinh tế, xã hội trên cùng một nền tảng, cho phép lãnh đạo theo dõi toàn diện tình hình địa bàn theo thời gian thực thay vì phải tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Mô hình này cũng đang phát huy hiệu quả tại phường Giảng Võ. Sau gần một năm triển khai, phường hình thành một hệ thống thông tin quản lý đô thị hiện đại, tập trung, bao phủ toàn bộ diện tích hơn 2,5km² của phường. Việc ứng dụng nền tảng số giúp rút ngắn khoảng 3-5 ngày trong quá trình giải quyết thủ tục cấp phép xây dựng so với trước đây, nhờ dữ liệu đã được chuẩn hóa, liên thông. Đồng thời theo dõi được tiến độ công trình, kịp thời phát hiện các nội dung sai phép, không đúng giấy phép được cấp, như xây vượt chiều cao tầng, vượt mật độ xây dựng, xây dựng không đúng quy hoạch…

Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Giảng Võ chia sẻ, mô hình cũng giúp các cán bộ chuyên môn có thể quản lý trên địa bàn rộng của phường; chuyển trạng thái kiểm tra, giám sát từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Từ đó tạo sự công khai, minh bạch trong quản lý, tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn, thu hút đầu tư; phục vụ tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp; nâng cao chất lượng cuộc sống người dân trên địa bàn phường, thúc đẩy doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phát triển.

Theo Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Phan Văn Phúc, một trong những chuyển biến quan trọng nhất sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chuyển đổi số không còn dừng ở việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến mà đang từng bước hình thành nền quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu. Dữ liệu, nhân lực và công nghệ đang trở thành nền tảng để nâng cao hiệu quả điều hành, tăng tính minh bạch và chất lượng phục vụ người dân.

Sự chuyển đổi này không diễn ra đơn lẻ ở từng địa phương. Trên phạm vi toàn thành phố, nhiều xã, phường đã triển khai các mô hình quản trị mới gắn với dữ liệu và nền tảng số: Từ các trung tâm điều hành thông minh (IOC), dashboard quản trị địa bàn, hệ thống quản lý văn bản điện tử, đến nền tảng phản ánh hiện trường và ứng dụng iHanoi.

Nếu trước đây người đứng đầu chủ yếu quản lý thông qua các cuộc họp, báo cáo giấy và các cấp trung gian, thì nay có thể theo dõi tiến độ giải quyết công việc theo thời gian thực ngay trên hệ thống số. Từng nhiệm vụ được giao đều hiển thị trạng thái xử lý; trách nhiệm của từng bộ phận, từng cán bộ được lượng hóa và theo dõi công khai, tạo ra áp lực tích cực buộc mỗi người phải hoàn thành đúng tiến độ.

Sự thay đổi này được hỗ trợ bởi mô hình “một cửa - một hệ thống - một dữ liệu” mà thành phố đang triển khai. Hơn 2.000 thủ tục hành chính đã được thực hiện theo cơ chế phi địa giới. Người dân có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ điểm phục vụ hành chính công nào mà không phụ thuộc nơi cư trú.

Nhiều thủ tục về đất đai được rút ngắn từ 15-30% thời gian xử lý; thủ tục cấp phép xây dựng giảm từ 3-5 ngày làm việc. Thành quả đó đang tạo nền tảng để chính quyền cơ sở xử lý công việc nhanh hơn, đồng thời phục vụ người dân tốt hơn. Minh chứng rõ nét cho điều này là mô hình “Ngày thứ năm không hẹn” tại xã Đại Xuyên. Đến làm thủ tục cấp lại giấy khai sinh, anh Đỗ Liên (người dân xã Đại Xuyên) bất ngờ khi nhận được kết quả ngay trong buổi chiều.

“Trước đây làm thủ tục thường phải chờ đến hôm sau hoặc đi lại nhiều lần. Bây giờ dữ liệu đã được tích hợp trên VNeID, cán bộ hướng dẫn tận tình nên mọi việc nhanh gọn hơn rất nhiều”, anh Liên cho biết.

Theo mô hình này, các hồ sơ thuộc lĩnh vực hộ tịch, chứng thực, trích lục khai sinh, khai tử nếu đầy đủ, hợp lệ sẽ được tiếp nhận và trả kết quả ngay trong ngày. Trung bình mỗi ngày Điểm hỗ trợ dịch vụ công số Đại Xuyên tiếp nhận từ 100-150 lượt công dân đến giao dịch hồ sơ.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đại Xuyên Phạm Anh Tuấn, mục tiêu của mô hình là rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ, tăng tỷ lệ hồ sơ xử lý trên môi trường điện tử và mức độ hài lòng của người dân. Thời gian tới, xã tiếp tục đánh giá, rút kinh nghiệm theo tuần, tháng để hoàn thiện quy trình. Nếu mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, xã sẽ nghiên cứu mở rộng sang các ngày khác, phù hợp điều kiện thực tế, nhằm phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Nếu chuyển đổi số và dữ liệu đang làm thay đổi phương thức điều hành, việc đưa chính quyền đến gần dân hơn là thước đo rõ nhất cho hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau một năm vận hành, nhiều địa phương không còn dừng ở việc giải quyết thủ tục hành chính mà đã chủ động đối thoại, lắng nghe, nhận diện nhu cầu của người dân để xây dựng các giải pháp phục vụ ngay từ cơ sở.

Tại phường Hồng Hà, điều đó được thể hiện qua cách chính quyền tiếp cận công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm. Trong một buổi đối thoại tại khu dân cư, hàng chục hộ dân thuộc diện thu hồi đất phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo đã trực tiếp trao đổi với lãnh đạo địa phương về những băn khoăn liên quan đến chính sách hỗ trợ và tái định cư.

Ông Cao Đình Chung, người dân phố Bạch Đằng cho biết, thời gian đầu gia đình không tránh khỏi những băn khoăn về chính sách hỗ trợ và cuộc sống sau tái định cư. Tuy nhiên, thông qua nhiều cuộc đối thoại trực tiếp với chính quyền địa phương, những thắc mắc đã được giải đáp cụ thể, rõ ràng. “Điều người dân cần nhất là được nghe, được hỏi và được trả lời thẳng thắn. Khi mọi thông tin đều được công khai thì bà con cũng yên tâm hơn”, ông Chung chia sẻ.

Cách làm này đã góp phần giúp địa phương hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng dự án cầu Tứ Liên và đạt 99,48% đối với dự án cầu Trần Hưng Đạo. Tuy nhiên, thành công lớn nhất không nằm ở các con số giải phóng mặt bằng mà ở sự đồng thuận của người dân. Khi người dân được tham gia đối thoại, được tiếp cận đầy đủ thông tin và được giải quyết kịp thời các kiến nghị, nhiều vướng mắc đã được tháo gỡ ngay từ cơ sở.

Bên cạnh giải quyết các vấn đề phát sinh, trong quá trình vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn mở ra không gian để địa phương chủ động kiến tạo các dịch vụ công phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Tại phường Vĩnh Hưng, tư duy quản trị mới đã được cụ thể hóa bằng mô hình liên kết bệnh viện tuyến trung ương với y tế cơ sở, đưa dịch vụ y tế chất lượng cao đến tận người dân.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Vĩnh Hưng Nguyễn Đức Dũng chia sẻ, sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô dân số của phường gần 80.000 người, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc người cao tuổi và trẻ em ngày càng lớn. Trong khi đó, năng lực y tế cơ sở còn hạn chế, đội ngũ chuyên môn mỏng, nhiều người dân vẫn phải vượt tuyến để tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao.

Từ thực tiễn đó, phường đã chủ động đề xuất hợp tác với Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nhằm khai thác hiệu quả cơ sở Trạm Y tế tại ngõ 471 Lĩnh Nam, công trình có diện tích hơn 4.000m², tổng diện tích sàn gần 2.752m² với tổng mức đầu tư hơn 52 tỷ đồng.

Những mô hình ở Phú Xuyên, Ứng Hòa, Đại Xuyên, Hồng Hà hay Vĩnh Hưng khác nhau về cách tiếp cận nhưng đều phản ánh một điểm chung: Khi được trao quyền chủ động nhiều hơn, chính quyền cơ sở vừa thực hiện chức năng quản lý vừa đóng vai trò kiến tạo và giải quyết vấn đề. Từ quản trị bằng dữ liệu đến phục vụ bằng những giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, các địa phương đang góp phần định hình diện mạo mới của chính quyền địa phương hai cấp. Đó không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là sự thay đổi trong tư duy điều hành, lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo cho chất lượng quản trị.